بهداشت در مزارع

بهداشت در مزارع پرورش ماهي

بهداشت در مزارع پرورش ماهي

 گام نخست در موفقيت پرورش ماهي به مديريت بهداشتي آن بستگي دارد. مهمترين ، آسانترين وكم هزينه ترين روش جلوگيري از صدمه ها وضايعات ناشي از بروز بيماريها دريك استخر پرورش ماهي پيشگيري از بيماري ومحافظت ماهيان از عوامل بيماريز است.

انتخابصحيح آب وزمين مناسب براي پرورش ماهيان ، طراحي مناسب يك مزرعه براساس موازين بهداشتي وبالاخره مديريت مطلوب بهداشتي از اركان توليد اقتصادي ماهي دريك مزرعه است.

 محافظت از مزرعه پرورش ماهي در برابر عوامل بيماريزا:

1ـ تأمين آب سالم :

    انتقال بسياري از عوامل بيماريزا از طريق آب انجام مي گيرد ، بنابراين تأمين آب عاري از اين عوامل از وظايف مهم پرورش دهنده ، به حساب مي آيد. از روشهاي تأمين آب سالم ميتوان استفاده از صافيهاي شني يا استفاده از مخزن بدون ماهي قبل از آبگيري استخر را نام برد.

 2ـ تأمين غذاي سالم :

    در استفاده از غذاهاي كنسانتره بشرط نگهداري صحيح معمولاً مشكل آلودگي غذا وجود ندارد. اما در غذادهي توسط غذاهاي دستي بخصوص موادي كه سريع فاسد مي شوند مثل ضايعات كشتارگاهي خطر ابتلاء ماهيان به بيماريهاي ميكروبي بسيار زياد است بنابراين در نحوه تهيه ونگهداري غذا رعايت نكات زير ضروري است.

الف) غذا بايد در انبارهاي خشك وتميز نگهداري شود ودر مورد غذاهاي كنسانتره به تاريخ مصرف آنها بايد توجه كرد.

ب) مواد وغذاي ورودي به انبار بايست از نظر آلودگي به حشرات وآفات كنترل شود.

ج)از چيدن كيسه هاي غذا در كف انبار خودداري شود براي اينكار ميتوان از پالت ها يا الوار چوبي استفاده كرد.

د) در مورد استفاده از ضايعات كشتارگاهي ، غذا بايد به اندازه نياز روزانه تهيه شده وقبل از مصرف حرارت داده شود.

 3ـ رعايت اصول بهداشت :

الف) ضدعفوني استخرها :

قبل از مبادرت به آبگيري وماهيدار كردن استخرها ، خشك نگهداشتن استخرها به مدت 2-1 ماه بعدازآهك پاشي ، سبب نابودي اشكال مختلف انگلها شده و اين عمل مانع انتقال عوامل بيماريزا به دوره هاي پرورشي بعد خواهد شد.

   برخي از استخرهاي خاكي در طول سالهاي بهره برداري انباشته از رسوبات آب ورودي ويا باقي مانده پوسيده شده مواد غذايي مي شوند كه ضروري است پس از خشك كردن استخرها نسبت به برداشت اين لايه هاي رسوبي ولجني اقدام گردد.

در استخرهاي پرورش قزل آلا ، ضروري است روزانه ماهيان مرده از استخر برداشت شده ومدفون گردند ، در غير اينصورت اين ماهيان به عنوان عامل انتشاردهنده عفونت سبب توسعه بيماري خواهند شد.

 در طول بهره برداري از استخرهاي خاكي ، ضروري است رويشهاي گياهي كه بطور معمول بدليل غناي زياد آب به وسيله مواد آلي بوجود مي آيند برداشته شوند. اين عمل بر تثبيت اكسيژن آب وجلوگيري از نوسان آن سبب كاهش شرايط مطلوب زيستي برخي ميزبانهاي واسط بيماريها از جمله حلزونها مي شود.

ب) ضد عفوني تجهيزات پرورشي :

 با ضد عفوني لوازم ، تجهيزات وتورآلات بوسيله حوضچه هاي حاوي كلر(با غلظت mg/Lit200)وموظف كردن كاركنان مزرعه پرورش ماهي به رعايت بهداشت ميتوان از شيوع بيماري به استخرها جلوگيري كرد.

ج) ضدعفوني ماهيان : در مورد ماهيان گرمابي دادن يك حمام نمك معمولي (كلرورسديم) به ماهيان قبل از ماهيدار كردن استخرها ، يك روش پيشگيري مهم ومطمئن مي باشد.

 4ـ كنترل ورود ماهيان هرز وموجودات مزاحم :

 ماهيان منابع آبي بطور طبيعي داراي انواع آلودگيها هستند كه بدليل شرايط محيطي ممكن است داراي نشانه درمانگاهي نباشند اما اين ماهيان در صورت ورود به استخرهاي ماهي ـ كه بدليل تراكم ماهيان تحت استرس هستند ـ عوامل بيماريزا بسرعت انتشار يافته وسبب تلفات گسترده ميشوند.

بعضیاز موجودات از جمله حلزونها وپرندگان ماهيخوار وزالوها كه ميزبان واسط ويا عامل انتقال برخي بيماريها هستند باعث آلودگيها وبيماريهاي ماهيان مي گردند كه وجود آنها نيز بايد كنترل گردد.

 5ـ توجه به تراكم ماهيان در استخرها :

 ماهيان براي رشد سريع وحفظ سلامتي خود نياز به فضاي حياتي مطلوب دارند ، زمانيكه تراكم ماهيان در استخرها افزايش يابد شرايط مطلوب زيستي ماهيان محدود ميشود. براي جبران وضعيت فوق امكان افزايش ميزان اكسيژن، هوادهي وورود آب تازه تا حدي وجود دارد اما حذف مواد زائد مثل گازهاي تنفسي ماهي (NH3,CO2 ) به سادگي ممكن نيست ونيز تحميل استرس به ماهيان و تسريع گسترش مراحل عفوني درماهيان اجتناب ناپذير است. بنابراين تعداد ماهيان موجود در هر استخر بايست متناسب با وزن ماهيان ، مقدار آب وابعاد استخر باشد.  

6ـ بررسي مداوم وكنترل بهداشتي :

  بررسي تغييرات فيزيكوشيميايي آب مانند درجه حرارت ، ، اكسيژن ، سختي وموادآلي همچنين بررسي سلامت ماهيان بايد بصورت مستمر صورت گيرد تا در صورت مشاهده شرايط نامساعد نسبت به اصلاح آن اقدام گردد.

 7ـ تأمين بچه ماهي از مراكز تكثير مطمئن :

  الف) بچه ماهيان بايست از مراكز مطمئن تهيه شده ، داراي گواهينامه بهداشتي باشند همچنين تهيه بچه ماهيان با نظر كارشناسان مربوطه صورت گيرد.

  ب) كليه ماهياني كه جديداً وارد مزرعه ميشوند بايد مدتي در يك استخر قرنطينه نگهداري گردند تا در اين مدت علاوه بر عادت به شرايط محيطي ، آلودگيها وبيماريهاي احتمالي تشخيص داده شود ودر صورت لزوم درمان گردند. طول مدت قرنطينه تقريباً 4 هفته است.

بديهي است با رعايت نكات فوق مي توان از ورود وشيوع عوامل بيماريزا در استخرها با صرف هزينه هاي ناچيز وبكارگيري دستورالعملهاي ساده علاوه برجلوگيري از تلفات ماهي ، بخش زيادي از هزينه ها را كاهش داد وگامي در جهت توليد بيشتر برداشت. 

تصاوير بيماريهايا عوامل بيماريزای ماهی گزارش شده

اسکلروز قزل آلا -استخر آقای فيروزفر	انگل ايکتيوفيتريوس جدا شده از پوست قزل آلا	آب آوردگی شکم ماهی قزل آلا مزرعه فش سال 1380
انگل ايک جداشده از کپور	انگل داکتيلوژيروس	اگزوفتالمی ماهی آمور
انگل تريکودينا	انگل شيلودونلاجداشده ازقزل آلا سرابياوری	انگل کاستيا
انگل داکتيلوژيروس جدا شده از برانش ماهی آمور	چنگک لرنه آ -استخرفش	تخمدان لرنه آجداشده از ماهی آمور
ببيماری حباب گازی -استخر ميانراهان	تخمدان لرنه آجداشده از قزل آلا استخر فش

خونريزی و عفونت روده ای قزل آلا	خوردگی باله دمی ماهی آمور	حباب گازی در چشم قزل آلا
	للرنيوز در قزل آلا -مزرعه فش	کوتاهی اپرکول استخر آقای فيروزفر

کشاورزی

پرورش ماهي در كنار كشاورزي

 پرورش ماهي در شاليزار

• مکان یابی

• اجرای نقشه طرح

• آماده سازی زمين و کشت برنج

• کشت بچه ماهيان

• عملیات داشت برنج

• مراقبتهای ویژه پرورش ماهی

• برداشت برنج

• پرورش ماهی بعد از برداشت برنج و صيد ماهی

در شاليزار مي توان علاوه بر توليد برنج ,  ماهي نيزپرورش داد. شالیزارهايي كه داراي آب كافي وزمين مناسب ومسطح باشند , مي توانند جهت پرورش ماهي كپور مورد استفاده قرار گيرند , بدين ترتيب كه يك پناهگاه كوچك در پايين دست مزرعه برنج احداث مي شود ودر اوايل بهار بچه ماهيان را به داخل اين پناهگاه مي ريزيم و تا زمانيكه شاليزار آماده مي شود ودر آن نشاء كاري صورت مي گيرد , بچه ماهيان در آن پرورش داده مي شوند وزمانيكه طول نشاء ها به حدود 20 سانتي متر رسيد , با برداشتن مرز بين پناهگاه وشاليزار, ماهيها به داخل شاليزار هدايت مي شوند ورشد مي كنند. ولي غذادهي آنها داخل پناهگاه صورت مي گيرد. پس از رسيدن برنج ودر زمان برداشت آن , ماهيها را به داخل پناهگاه هدايت كرده وپس از برداشت برنج دوباره ماهيها داخل شاليزار هدايت مي شوند وحدود يك ماه نيز آنجا پرورش داده مي شوند وبعد از پيدا كردن رشد كافي اقدام به صيد ماهيها مي شود.براي اينكه بتوان در مزارع كشاورزي به طور همزمان اقدام به كشت ماهي وبرنج نمود, بايستي تغييراتي در مزارع اعمال كرد تا امكان كشت توام ماهي وبرنج فراهم گردد.

 

مكان يابي

عموماً زمين هايي بايد جهت كشت توام ماهي وبرنج انتخاب شود كه نفوذپذيري زمين زياد نبوده وهدررفتن آب آن زياد نباشد , زمينهاي رسي در اولويت قرار دارند , زيرا اگر درصد شن زمين زياد باشد آب به داخل زمين نفوذ كرده وبا كمبود آب مواجه مي شود ودر امر مكان يابي بايدبه نكات ذیل توجه نمود:

_ درصد رس زمين بالا باشد.

_ در طول دوره پرورش كمبود آب وجود نداشته باشد.

_ پساب مزارع مجاور وارد مزرعه كشت توام نشود.

_ شيب زمين ملايم باشد.

_ در مجاورت جاده باشد.

_ بعد از برگشت برنج، آب كافي ومطمئن براي ادامه پرورش ماهي موجود باشد.

 

 

 

اجراي نقشه طرح

پس از اينكه مزارع انتخاب گرديدند , اقداماتي به شرح زير جهت تغييراتي در شاليزاروتبديل آن به مزرعه كشت توام ماهي وبرنج بايد انجام شود.  

 

الف_ كرت بندي وديواره سازي

يكي از مهمترين نكات در احداث مزارع كشت توام كرت بندي و ديواره سازي است , بطور متوسط كرتهاي احداثي بايد حدود 1/0 تا 5/0 هكتار باشد ديواره هاي محاط كننده مزرعه بايد طوري باشد كه حداقل 50-40 سانتي متر آب مزرعه ذخيره گردد, ارتفاع ديواره هاي ورودي و جانبي 60-50 سانتيمتر وديواره هاي خروجي 70 سانتيمتر در نظر گرفته مي شود همچنين عرض ديواره ها حداقل بايد 40- 35 سانتيمتر باشد تا به راحتي بتوان از روي آن تردد نمود.

 

ب _ احداث حوضچه

پرورش ماهي در شاليزار بدون وجود حوضچه (پناهگاه) ميسر نيست , زيرا بايد در زمان سمپاشي , كمبود آب وبرداشت برنج , ماهيان را به داخل حوضچه هدايت نمود, وسعت حوضچه بر حسب تراكم ماهيان مورد كشت بين 5 تا 10 درصد مساحت مزرعه است.حوضچه بايد در پايين دست مزرعه احداث شود تا ماهيان بتوانند در زمان كمبود آب براحتي به داخل حوضچه انتقال يابند , عمق مناسب حوضچه حدود 5/1 - 2/1 متر است ,برروي قسمتي از حوضچه در صورت امكان سايباني احداث مي شود تادر موقع بحراني كه ماهيان به حوضچه انتقال مي يابند به علت گرم شدن آب حوضچه دراثر تابش نو خورشيد تلف نشوند.

 

 آماده سازي زمين وكشت برنج

براساس عرف منطقه و برطبق نظرات كارشناسي شخم اول را حتي الامكان در زمستان يا اسفند ماه برروي زمين اصلي انجام داده وهمزمان مرزهاي داخلي مزرعه را بازسازي وترميم مي نماييم , تهيه خزانه در ابتداي فصل کشت برنج و بر اساس عرف منطقه و به طریق جوی پشته و زیر پلاستیک ازارقام انتخابي زارع انجام مي گردد.

_ همزمان با رشد نشاء در خزانه , در زمين اصلي شخم دوم وسوم انجام شده ودر نهايت زمين را صاف نموده تا براي نشاء كاري برنج مهيا شود.

_ قبل از نشاء كاري يك نمونه خاك تهيه وبراساس تجزيه خاك ورقم برنج انتخابي كود مورد نياز به زمين اصلي اضافه مي گردد.

_ پس از كود پاشي در زمين اصلي توسط زارع با نظر كارشناس براساس فاصله كشت 20×20 براي ارقام محلي و25×25 براي ارقام اصلاح شده نشاء كاري صورت مي گيرد.

_ حتي الامكان نشاء كاري تا 25 ارديبهشت به ويژه براي ارقام اصلاح شده انجام مي گيرد.

_ البته با توجه به شرايط آب وهوايي هر منطقه از كشور از نظر زماني تمام مراحل يادشده مي تواند متغير باشد.

 

 

كشت بچه ماهيان در مزرعه كشت توام

الف _ زمان : زمان رهاسازي بچه ماهي در مزرعه برنج حدود 30-20 روز بعد از نشاكاري است البته بعد از نشاكاري بايد روزانه يك سانتيمتر آب مزرعه بالا بيايد به 20 سانتيمتر كه رسيد اقدام به رهاسازي ماهي شود.

ب _ تراكم : تراكم بچه ماهي رهاسازي شده بستگي به وسعت حوضچه دارد. بطور متوسط مي توان در هر هكتار 1100-900 قطعه بچه ماهي رهاسازي نمود.

ج _ گونه: با توجه به وضعيت آب وهوايي ايران وذائقه مردم ماهي كپور مناسب ترين ماهي جهت رهاسازي در كشت توام است وبه راحتي مي تواند در مقابل عوامل محدود كننده مزرعه از قبيل دما وكمبود اكسيژن مقاومت كند.

د _ تركيب : 75-70 درصد ماهيان رهاسازي شده در مزرعه به ماهي كپور اختصاص داده می شود و 30_ 25 درصد ديگر را مي توان به ماهيان آمور , فيتوفاگ وسرگنده اختصاص داد.

ه _ وزن : به علت وجود جانوران صياد در مزرعه بهتر است وزن ماهيان بالاي 45-30 گرم باشند( وزن ماهي آمور بايد كمتر از وزن ساير گونه ها يعني حدود 25-20 گرم باشد)

 

عمليات داشت برنج

_ عمليات داشت برنج شامل مبارزه با علفهاي هرز برنج كه به دو روش مبارزه شيميايي وحداقل يكبار وجين دستي توسط زارع با نظر كارشناس انجام می شود.

_ در مديريت آب با توجه به آماده كردن زمينه براي پرورش ماهی همزمان با رشد برنج حتي الامكان آب تا ارتفاع 30-20 سانتيمتر بالا آورده مي شود.

_ براي مبارزه با آفات وبيماريها و سلامت ماهي وحفظ محيط زيست از مبارزه تلفيقي استفاده می شود. بطوري كه جهت مبارزه با كرم ساقه خوار از زنبور تريكوگرامااستفاده می گرددودر صورتي كه لازم باشد با نظر كارشناس مربوطه اقدام به مبارزه شيميايي مي شود. دراین حالت  مي بايست با كم كردن سطح آب مزرعه ماهيان به حوضچه هدايت شوند وپس از انجام سمپاشي وسپري شدن دوره بحراني ماهيان مجدداً به مزرعه هدايت مي گردند.

_ 30 درصد كود اوره در ابتداي زمان تشكيل خوشه به زمين اضافه مي گردد.

_ ساير عمليات داشت مزارع برنج با نظارت مستمر كارشناسان مربوطه توسط كشاورز انجام مي شود.

 اندازه گيريهاي صفات گياه در مراحل مختلف رشد برنج شامل شمارش تعداد خوشه, ارتفاع بوته وغیره نیز ضروری است كه براساس يادداشت اين صفات مقايسه وارزيابي انجام خواهد شد.

 

 

 

 

مراقبت هاي ويژه پرورش ماهي

_ علفهاي هرز حاشيه مزارع كه معمولاً براي رشد برنج محدوديت ايجاد مي كند ونيز محل تجمع جانوران موذي نظير مار وقورباغه مي باشد بايستي جمع آوري گردد.

_ در اين روش حتي المقدور از غذاي طبيعي مزرعه استفاده مي نمايند و در صورت تمايل جهت رشد بيشتر ماهيان كپور مي توان از سبوس برنج يا نيم دانه گندم استفاده نمود. ميزان غذاي مصرفي به ازاي 2-1 در صدبيوماس (توده زنده) ماهي كپور استفاده می گردد.

_ در صورت تغذيه ماهي آمور از گياه برنج در داخل حوضچه علوفه تر ريخته مي شود.

_ جهت رشد بهتر فيتوفاگ وسرگنده در داخل حوضچه از كود حيواني استفاده مي شود.

- همه روزه بازوهاي محاط كننده مزرعه مورد بازديد قرار می گيرد تا در صورت شكستگي به وسيله گل و كيسه شن ترميم گردند.

-  ماهيانه دوبار عوامل فيزيكي وشيميايي آب اندازه گیری شود (عواملي مانند: درجه حرارت , اكسيژن ,  PH, ازت, فسفر,آمونياك ودي اكسيدكربن)

-  در هر ماه دوبار ماهيان مورد زيست سنجي قرار گيرند تا از ميزان رشد ونمو آنها اطلاع حاصل شود همچنين از نظر آلودگي انگلي و بيماريهاي احتمالي نیز كنترل گردند.

 

برداشت برنج

در مرحله خميري شدن دانه برنج سطح آب مزرعه را كاهش داده ،ماهي ها را به استخر ذخيره هدايت مي نمايند. پس از رسيدن برنج براساس معمول برداشت وجمع آوري شالي در مزرعه برنج توسط كشاورز انجام مي شود.

 

پرورش ماهي بعد از برداشت برنج

بعد از برداشت برنج مي توان مجدداً ارتفاع آب را افزايش داده در اين مرحله مزرعه برنج تبديل به مزرعه پرورش ماهي خواهد شد.

مهمترين مزيت پرورش ماهي بعد از برداشت برنج اين است كه با غرقاب شدن ساقه هاي بريده شده برنج , لاروهاي كرم ساقه خوار برنج و… مورد تغذيه كپور ماهيان قرار مي گيرد. همچنين ماهيان كپور دانه هاي برنج باقيمانده در مزرعه را مورد تغذيه قرار مي دهند.

 

 صيد ماهي

برحسب شرايط آب وهوايي هر منطقه , تغذيه ماهيان , در دسترس بودن آب كافي وبازار فروش زمان صيد ماهي مشخص مي گردد كه در هر منطقه متفاوت است.

 

 پرورش ماهي در استخرهاي دو منظوره كشاورزي

• انواع استخرهای دومنظوره

• روش کار

• پاک سازی استخر

• تغذیه

پرورش ماهي در كنار كار كشاورزي يكي از روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك به اقتصاد خانوار كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي خواهد شد.

در آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد وبهترين ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد است البته علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي قزل آلا لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از چاه ويا چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن خارج وبه مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول بهار ماهي در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.

انواع استخرهاي دو منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي : اكثراً مستطيل شكل بوده ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در صورتي ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت پرورش به ميزاني باشد كه در طول شبانه روز حداقل دو مرتبه آب استخر تعويض شود.

 ب )استخرهاي دو منظوره احداثي : كه براساس نقشه هاي تيپ شيلات بصورت سه استخر يا كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول وارد شده از آن عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع وريزش آب مجدداً هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي وزراعت ميرسد وبدينطريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا پرورش داده مي شود.

 روش كار:

آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده ميشود بايد سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد اكسيژن كافي و داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين مشكل از برجك هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي چشمه ريز به فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر ارتفاع داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد كرده وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار ميگردد.

 

پرورش ماهي در استخرهاي دو منظوره كشاورزي

ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است بعنوان مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل آلا داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را پوشش ميدهد.

 

پرورش ماهي در كانالهاي آب كشاورزي

• ماهيدار كردن كانال

• غذادهي

• پاک سازی کانال

• صید و عرضه ماهی به بازار

كانالهاي كشاورزي حد واسطي بين يك منبع آبي (رودخانه , سراب و…) و زمينهاي كشاورزي محسوب مي شوند كه معمولاً بصورت سيماني مي باشند. اين كانالها با عمق كم وحداكثر چند متر عرض وطولي برابر با چند صدمتر هستند. شيب كانالهاي كشاورزي 20-10 سانتيمتر در 30 متر است . حد مطلوب تعويض آب در آنها 3-2 مرتبه در ساعت مي باشد. كانالهاي كشاورزي در صورت دارا بودن شرايط مناسب (دما , ميزان آب , طول وعمق مناسب , عدم آلودگي و…) مي توانند جهت پرورش ماهي قزل آلا استفاده شوند, كه معمولاً اين كانالها توسط توريهايي به فاصله هاي حدود 30 متر از يكديگر مجزا مي شوند. بطور كلي پتانسيل نگهداري ماهي در آنها بين 35-25 كيلوگرم در متر مكعب در نوسان است. از آنجائيكه ميزان اكسيژن محلول درطول كانال كاهش مي يابد واز طرف ديگر بار آلودگي آن افزايش مي يابد در فاصه هاي معيني از كانال آب جاري هوادهي مي شود.

 

ماهيدار كردن كانال :

اندازه كانالهايي كه بچه ماهيان را در آن مي ريزيم متفاوت است وبستگي به وزن ماهي دارد:

_ براي ماهيان كه حدود 3 تا 5 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 10 متر , عرض 1 متر وعمق 5/0 متر است.

_ براي ماهياني كه حدود 10 تا 20 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 20 متر, عرض 3 متر وعمق 8/0 متر است.

_ برای ماهياني كه بالاتر از 50 گرم هستند طول كانال 30 متر, عرض 6-5 متر وعمق 2/1 متر است.

معمولاً عرض كانالها بايد 1/0 طول آنها باشد. پس از مشخص شدن محل خريد بچه ماهي , دريافت گواهي بهداشتي وتاييد شيلات استان لازم است . 24 ساعت قبل از بارگيري وحمل بچه ماهيان، قطع غذا بايد صورت گيرد زيرا اگر ماهيان تغذيه كرده باشند هضم غذا نياز به اكسيژن اضافي داشته ودر هنگام حمل ونقل ماهي دچار استرس مي شود. بعد از رهاسازي ماهيان نيز بايد تا 24 ساعت از غذادهي خودداري كرد. 

 

 غذادهي :

 اصول غذادهي ماهيان در كانال از الگوي غذادهي كلي ماهيان قزل آلا تبعيت مي كند.

تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده كه بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد 4400 بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه در هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره با اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.

پاكسازي استخر:

تخته ها وتوريهاي ورودي وخروجي بايستي در طول روز چندين بار بوسيله برس تميز گردند. بايد توجه داشت آب استخرها هميشه تميز وشفاف وكف استخر هميشه نمايان باشد.بهترین زمان برای پاکیزگی استخرها صبحها وقبل از غذا دهي به ماهيان است.قبل از تميزي استخر, ماهيان بايد حدود 15 _ 10 ساعت قبل غذادهي نشده باشند.براي اين كار بايد قاب فلزي ويژه به ارتفاع 50 سانتيمتر وبه عرض استخر تهيه شده , بطوريكه 40 سانتيمتر آن به وسيله تخته يا ايرانيت پلاستيكي فشرده كاملاً غير قابل نفوذ شود وبالاي آن به ميزان 10 سانتيمتر توري باشد. بطوريكه به ميزان 40 سانتيمتر آب داخل استخر بماند ومازاد آن سرريز شود.

 

 

 

 

 

 

جهت پاكسازي بايد ابتدا سطح آب را به 40 سانتيمتر رسانده و بعد 4-3 متر اول هر استخر را بوسيله برس شسته وماهيان را در 4 تا 3 متر اول كه شسته شده بوسيله قاب فلزي ساخته شده حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه استخر نمود كه لجن وپس مانده مواد غذايي موجوددر كف استخر از طريق كف شور ودريچه هاي تعبيه شده به همين منظور خارج گردند.بطوري كه لجن ومواد زائد استخر اول وارد استخر دومي يا سومي نگردد ودفعات غذادهي صبح حذف شده وفقط غذادهي بعدازظهر به ماهيان داده شود.مواردي كه هنگام قطع برق واز كار افتادن پمپ اصلي بايد رعايت شود:

_ راه اندازي پمپ برگشت

_ قطع غذادهي

_ جلوگيري از هر گونه استرس به ماهيان

_ جلوگيري از پاكيزه نمودن استخر

  تغذیه :

اصول تغذیه شامل نوع ،میزان و دفعات غذادهی در استخرهای دو منظوره از روشهای کلی اصول غذادهی ماهیان قزل آلا تبعیت می کند. 

 

پرورش ماهي در كانالهاي آب كشاورزي

 

پاكسازي كانال:

پاك كردن دريچه ها وکف كانال:

 بهترين زمان براي پاكيزه كردن كانالها صبحها و قبل از غذادهي به ماهيان است. قبل از تميز كردن حدود 15-10 ساعت قبل از غذادهي قطع مي شود. تخته ها وتوريهاي ورودي وخروجي در طول روز بايستي چندين بار بوسيله برس تميز گردند كف كانال ها بايد هفته اي يكبار پاكيزه شود, زيرا قزل آلا به آب شفاف حاوي اكسيژن بالا نيازمند است.

در تميز كردن كانال ابتدا سطح آب را كم كرده (بسته به ارتفاع آب استخر) بعد 3 تا 4 متر اول كانال را بوسيله برس شسته وماهيان را در 3_ 4 متر اول كه شسته شده بوسيله قاب فلزي دست ساز حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه كانال مي نماييم تا لجن وپس مانده غذايي موجود در كف استخر از طريق دريچه هاي تعبيه شده جهت اين منظور خارج شود به طوريكه لجن ومواد زائد كانالها وارد كانالهاي بعدي نشود. دفعات غذادهي صبح نيز حذف شده وفقط بعدازظهر ماهيان غذادهي مي شوند.

 

صيد وعرضه ماهيان به بازار:

بعد از 5 تا 6 ماه از شروع دوره پرورش , كه وزن ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد اقدام به صيد آنها مي كنند. به منظور جلوگيري از تسريع فساد وحفظ شكل ماهي پس از صيد بايد به مدت 48-24 ساعت قبل از صيد نسبت به قطع غذاي ماهيان اقدام نمود.

 

بهتر است قبل از صيد برآوردي از مقدار ماهيها صورت گيرد تا عمليات بازاريابي بهتر انجام شود.

صيد ماهي هاي موجود در كانال كشاورزي به دو طريق انجام مي شوند:

1) اگر تخليه كامل آب كانال امكان پذير باشد كانال تخليه شده , كل ماهيان صيد مي شود

2)  در كانال هاي با آب جاري كه امكان متوقف نمودن آب جاري وجود نداشته باشد ماهي ها را در گوشه اي از كانال جمع كرده آنها را صيد مي كنند.

3)  در پايان ماهيان صيد شده را در جعبه گذاشته لابه لاي آنها خرده هاي يخ ريخته تا ماهي با كيفيت بالا در بازار عرضه شود.

 

سیستمهای باز

پرورش ماهي در سيستمهاي باز

منظور از سيستمهاي باز آبزي پروري مزارعي است كه آب از يك سو وارد شده وپس از استفاده توسط آبزيان مزرعه از سوي ديگر خارج مي گردد.

الف) مزارع توليدي سردابي

در مزارع توليد ماهي قزل آلا (مزارع سردابي) بدليل حساسيت اين گونه ماهي پرورش ونياز به دماي پائين واكسيژن بالا لازم است آب دائماً در استخرهاي بتني در جريان باشد وپس از تامين آب از منبع اصلي كه معمولاً چشمه , سراب يا رودخانه است و گذر از مزرعه پرورشي بدون آنكه در حجم آن تغييري حاصل شود از سوي ديگر خارج مي گردد تا هم اكسيژن مورد نياز ماهيان فراهم شود وهم با ماندگاري آب دماي آن افزايش نيابد.

در بعضي مزارع باز پرورش قزل آلا،جهت تامين اكسيژن بيشتر، آب ورودي به مزرعه به نحوي (روش ثقلي ويا استفاده از هواده هاي مكانيكي و…)هوادهي مي گردد.

   

عکس هوادهی به روش ثقلی  و...

با توجه به امكانات موجود كه بهترين آن ميزان آب در اختيار مي باشد ظرفيت يك مزرعه پرورش سردابي از چند تن تا دهها تن متغير است.

رايج ترين اشكال مزارع سردابي نوع معمولي ونوع دانماركي است. در انواع معمولي آب هر استخر بصورت مجزا تأمين شده وخروجي جداگانه نيز دارد ودر نوع دانماركي مزارع در چند رديف پله مانند ساخته شده وآب خروجي استخرهاي رديف اول به استخرهاي رديف دوم وپس از عبور از آن به استخرهاي رديف سوم مي ريزد.

انتخاب نوع ساخت وساز استخر به عوامل مختلفي نظير شرايط توپوگرافي زمین, ميزان آب و…بستگی دارد وهر كدام داراي معايب و مزاياي خاصي مي باشند.

 ب) مزارع توليدي ماهيان گرمابي

در مزارع توليد ماهيان گرمابي (كپور ماهيان ) بدليل نياز اكسيژني كمتر ودماي مورد نياز بالاتر لزومي به جريان وتعويض دائمي آب نيست. ضمن اينكه جهت تامين غذاي طبيعي در مزرعه (زي شناوران گياهي وجانوري)اين نوع استخرها خاكي هستند. پس از آبگيري استخرها در ابتداي دوره پرورش ماهي (از منبع اصلي كه معمولاً چشمه , سراب يا رودخانه وگاهي چاه مي باشد )در طول دوره پرورش كه معمولاً 8 ماه است بسته به نياز، چندبار تعويض بخشي از آب صورت مي گيرد. در شرايط معمولي از هر هكتار مزرعه پرورش ماهيان گرمابي 3 تن ماهي استحصال مي گردد ودر صورتي كه مزرعه به طرز مناسبي هوادهي گردد توليد هر هكتار را تا 8 تن نيز مي توان افزايش داد.

اهمیت ماهیان

اهميت ماهيان بومي

 

ماهيان فراوان ترين ومتنوع ترين مهره داران جهان هستند كه حدود 40 درصد از آنها در آبهاي شيرين زيست مي كنند وليكن در بسياري از مناطق از جمله ايران تحقيقات وسيع گسترده اي در مورد شناسايي وحفظ ذخاير آنها صورت نگرفته است.

بيش از 140 گونه ماهي در آبهاي داخلي ايران وجود دارد كه برخي از آنها داراي ارزش اقتصادي زيادي بوده و حفظ ذخاير وتحقيقات در جهت تكثير مصنوعي آنها بسيار ضروري است.

استان كرمانشاه كه بخشي از حوزه آبريز دجله وفرات محسوب مي گردد با داشتن منابع آبي فراوان حدود 25 گونه ماهيان بومي را در خود جا داده است كه از جنبه هاي مختلف اقتصادي ، صيدورزشي و استفاده هاي زينتي اهميت دارند.

برخي از گونه هاي صيد شده از منابع آبهاي داخلي استان كه اكثراً از سس ماهيان هستند به لحاظ وزن بسيار زياد جزء ماهيان غول پيكر محسوب مي گردند كه به نظر اكثر كارشناسان صيد ماهياني با چنين جثه بزرگ در منابع آبهاي داخلي بسيار جالب و بعيد است.

امروزه با توجه رشد روزافزون جمعيت ونياز به تامين منابع پر وتئينی سالم وانجام طرحهاي بزرگ آبرساني از جمله بندها وسدها وفعاليتهاي گسترده شيلاتي در مورد ماهي دار كردن آبهاي داخلي ، ضرورت مطالعه گونه هاي مستعد بومي هر چه بيشتر به چشم مي خورد.

در سالهاي اخير جهت شناسايي هر چه بيشتر اين گونه ها (مثل ماهي سونگ   ) به جهت بسترسازي مناسب تكثير مصنوعي اين ماهيان تلاشهاي پراكنده اي صورت گرفته است كه در كنار آن شناسايي ومعرفي كل ماهيان بومي استان به جهت اينكه جزئي از ذخاير ژنتيكي مجموعه حيات اين ناحيه محسوب مي گردند ونماينده شرايط اكولوژيكي مي باشند اهميت دارد.

در اين مجموعه علاوه بربررسي هاي انجام شده روي برخي گونه ها كه از سهولت دسترسي بيشتري برخوردار بوده اند به جهت تكميل مطالب از تحقيقات كارشناسان زبده در اين زمينه از جمله آقاي اصغر عبدلي كه اغلب حوضه هاي آبريز اصلي كشور را مورد مطالعه ماهي شناسي قرار داده اند وهمچنين منابع اينترنتي استاندارد استفاده گرديده است.

روش معرفی ماهیان

روش معرفي ماهيان

 

نام ماهيان :

در اين مجموعه هر ماهي با ذكر رده ، راسته وخانواده ونهايتاً جنس وگونه معرفي شده است. در معرفي جنس و گونه ماهيان رايج ترين نام علمي ، آورده شده است همچنين جهت سهولت كاربران دستيابي به ساير مطالب از منابع مختلف اسامي مترادف علمي با ذكر نامگذار وسال نامگذاري آمده است.

با توجه به اينكه هر ماهي در منابع آبي مختلف به اسامي گوناگون خوانده مي شود نام انگليسي ، فارسي و بومي در استان كرمانشاه ذكر شده است.

 كليد شناسايي :

در بخش صفات كليدي جهت شناسايي ماهي رنگ ومشخصات ظاهري ماهي از جمله فرم ماهي ، سبيلك ، تعداد ونوع باله ها ، تعداد شعاعهاي سخت ونرم هر باله تعداد فلسهاي خط جانبي وفرمول دندان حلقي وتعداد خارهاي اولين كمان آبششي آورده شده است.

 اختصارات در اين بخش شامل موارد ذيل است:

    D       باله پشتي

    A       باله مخرجي

    V       باله شكمي

    P       باله سينه اي

    LL      خط جانبي

    Gr       خاراولين كمان آبششي

    I,II,III,…  تعداد شعاعهاي سخت باله

    1,2,3,…   تعداد شعاعهاي نرم باله

ساير مشخصات معرفي شده هر ماهي شامل اندازه ماهي ، رژيم غذايي ، زمان توليد مثل ، شرايط زيستي , پراكنش واهميت اقتصادي مي باشد.

 

ماهیان زینتی890678945

عکس09876

چراغ

فهرست كتابهاي

فهرست كتابهاي فروشي موجود در اداره كل شيلات كرمانشاه

                                                              

پرورش ماهيان گرمابي ( تكميلي )

پرورش  ماهيان گرمابي ( عمومي )

مديريت هوادهي در استخرهاي پرورش ماهيان گرمابي

مديريت ماهيدار كردن مزارع گرمابي

مديريت تغذيه و كنترل كيفي مزارع گرمابي

 مديريت بهداشتي مزارع گرمابي

مديريت بهره برداري از مزارع گرمابي

مديريت آماده سازي استخرهاي پرورش ماهيان گرمابي

آشنايي با تكثير و پرورش آبزيان

پرورش كپور ماهيان در استخرهاي ذخيره

صيد و بهره برداري از آبهاي داخلي

پرورش توام ماهي

پرورش ماهي در قفس

بيماريهاي ماهيان پرورشي دريايي

انگلها و بيماريهاي انگلي ماهيان آب شيرين ايران

پرورش ماهي در آب شيرين

اصول كود دهي در استخرهاي پرورش كپور ماهيان

پرورش بچه ماهيان نورس

كاربرد شيرابه سويا درپرورش لارو بچه ماهيان گرمابي

مديريت تغذيه و غذا دهي در استخرهاي كپور ماهيان

آماده سازي استخرهاي گرمابي

بازسازي و ماهيدار كردن در آبهاي شوردي

اصول تغذيه قزل آلا

اصول پرورش قزل آلا دراستخرهاي ذخيره

 

ذات انسان

ذات انسان قابل تغییرات است

مشاور خدمات مشاوره و روان شناختی در مورد کلاس های آموزشی گفت: اینگونه کلاس ها مانند شارژ باتری هستند. بعد از مدتی باید دوباره شارژ شوند. هرگاه فرد احساس می کند اخلاقش عوض شده و انرژی او تحلیل رفته، می تواند با یک جلسه مشاوره تلفن به یک دوست پرانرژی و دیدن فیلمی خوب، انرژی از دست رفته را بازگرداند.

بهزادی، چند توصیه پیشنهاد کرد برای اینکه جوانان بتوانند در خود تغییری ایجاد کنند تا به موفقیت برسند:

باور کنند تغییر، شدنی است. ذات انسان قابل تغییر است.

عادت های بد خود را بشناسند.

باور کند برای تغییر رفتار گذشته، باید آموزش ببیند. مانند کاری که بچه ها در این کارگاه ها انجام می دهند.

برای تغییر، هدف های کلی نداشته باشد. (من باید دختر خوبی بشوم) باید از مسائل جزئی شروع کند. (من باید در کلاس زبان ثبت نام کنم، باید ساعت مطالعه ام را از یک ساعت، به دو ساعت تغییر دهم).

گاهی اوقات می تواند از تغییر در ظاهر شروع کند.

باید بپذیرد مسئله با تغییر «خود فرد» حل می شود، نه تغییر خانواده.

بخواهیم

گزارش از کارگاه مدیریت تحول دختران و مادران

بخواهیم تغییر می کنیم

انسان ها از زمان تولد تحت تاثیر رفتار و افکار والدین قرار می گیرند و این تاثیرات تا زمانی که شخص به بلوغ فکری برسد، وجود دارد، اما پس از آن می تواند تغییر کند. اگر شخص خواهان تغییر در زندگی باشد و اعتقاد به امکان تغییرپذیری داشته باشد، این تغییر در رفتار و فکر او به وجود می آید، اما برای بیشتر افراد سخت است که تغییرپذیری را در مورد خود قبول کنند. آنها می پندارند همه می توانند متحول شوند به جز آنها. در حالی که انسان انعطاف پذیر است و به راحتی خود را با مسائل موجود در جامعه منطبق می کند. انسان باید بپذیرد چه نوع تغییری در رفتار و عادت های خود می خواهد به وجود آورد. پس برای عملی ساختن آن تصمیم، تمام انرژی خود را برای آن مصرف می کند. در گذشته انسان ها همه چیز را تکرار می کردند، بنابراین اتفاق تازه ای نمی افتاد. تغییر و تحول در انسان موضوعی بود که در قالب یک کارگاه آموزشی در فرهنگسرای دختران برگزار شد و دکتر سعید بهزادی روان شناس درباره آن سخنرانی کرد.

سعید بهزادی، مشاور خدمات مشاوره و روان شناختی می گوید: 50 سال پیش هر کس شبیه مادر خودش بود. انسان ها از گذشته حرکت می کردند، دور می زدند، دوباره به همان نقطه می رسیدند. همچنان که شیوه استفاده از دامن در مزرعه تغییر نمی کرد: شیوه تربیت هم عوض نمی شد. همه چیز تکرار می شد. تکرار نوع تربیت کودکان، تکرار نوع ازدواج، تکرار نوع ساختمان.

امروزه تغییرات بیشتر، ولی ظاهر آن عوض شده است. مثلا زن قدیم لجبازی می کرد، زن جدید هم لجبازی می کند، ظاهر آن عوض شده ولی خود لجبازی عوض نشده است.

وی افزود: انسان امروز، هر چه روی خط گذشته پیش برود اتفاقی نمی افتد. باید رفتار و شخصیت خود را تغییر دهیم. یکی از راه ها این است که از دیگران بخواهیم در مورد ما نظر بدهند. کاری که در کارگاه های آموزشی انجام می دهیم.

مهناز، یکی از مادرانی که به کارگاه آموزشی مدیریت تحول در فرهنگسرای دختران آمده است. می گوید: تصویر می کنم این کلاس ها در رابطه من با همسرم و فرزندانم اثر مثبت داشته باشد. البته بستگی به گیرایی خود فرد هم دارد. انسیه هم از تاثیر کلاس ها در زندگی شخصی اش راضی است و می گوید: نوع رفتاری که با خانواده ام داشتم بهتر شده، توانستم به خواسته هایی که داشتم برسم، در رفتارم نسبت به پدرم تاثیر خوبی داشت.

بهزادی، مشاور کلاس، از بچه ها خواست چیزی را که دوست دارند در خود تغییر دهند و بگویند. بچه ها این عنوان ها را مطرح کردند: اعتماد به نفس پایین، کم کاری، ضعف در قدرت تصمیم گیری، نداشتن آرامش، حساسیت نسبت به دیگران، لجبازی، عصبانیت، دید منفی، نه گفتن.

این نشان دهنده این بود که همه می دانند باید تغییر کنند، عادت های بد خود را شناسایی کرده اند، اما راه نجات از آن را نمی دانند. در واقع هیچ کس بهتر از خود شخص نمی تواند مسوولیت رشد و تکامل خودش را به عهده گیرد. انسان انتظار دارد همه چیز عوض شود ولی دنیا عوض نمی شود خود افراد باید عوض شوند.

با رفتار گذشته، نمی توان به آینده وارد شد

بهزادی معتقد است که چیزهایی مانند، اخلاق، پدر، مادر، جامعه و جهان بیرون از ما هستند و عوض نمی شوند. در مقابله با آنها دو واکنش وجود دارد؛ تحمل و پذیرش.

انتخاب بچه های کارگاه، پذیرش بود. بهزادی گفت: بار عاطفی تحمل، منفی است. حس بدی به انسان می دهد، اما مفهوم پذیرش این است که واکنش ما نسبت به مسائل می تواند تغییر کند. ما باید بپذیریم خیلی چیزها تغییر نمی کند. مثلا رفتار پدر تغییر نمی کند، پس ما باید واکنش خود را عوض کنیم. شیوه های رفتاری باید عضو شود. غیرممکن است با رفتار گذشته، بتوان به آینده وارد شود.

انسیه می گوید: سعی کردم رفتار پدر و مادرم را تغییر دهم، وقتی موفق نشدم، رفتار خودم را تغییر دادم.

شیما گفت: وقتی دیگران عصبانی ام می کنند داد می زنم.

بهزادی می گوید: دیگران عوض نمی شوند و دوباره تو را عصبانی می کنند تا به حال واکنش تو دادزدن بود، ولی شیما انسان آینده است. تا امروز مثل مادرش بوده، اما می خواهد تغییر کند.

بعضی افراد نمی خواهند تغییر کنند. عامل بازدارنده، خودشان هستند. دوست دارند نقش قربانی را بازی کنند. همان گونه که مادران و مادربزرگ هایشان بوده اند. اما انسان امروز و انسان آینده، انسان عامل (عمل کننده) است. می گوید: این من هستم که سرنوشتم را تعیین می کنم، نه شانس و نه کس دیگری.

یکی از دخترها می گوید: وقتی به گذشته نگاه می کنم، می بینم هر کجا که ذهنیت «می توانم»، را در خودم تقویت کرده ام توانسته ام پیشرفت کنم. بهزادی از بچه ها خواست کاری را که تابه حال نکرده اند، انجام دهند. الهام، دختری است که تاکنون در جمع صحبت نکرده است. بهزادی خطاب به بچه ها گفت: الهام می خواهد تغییر کند و در جمع صحبت کند. تحول برای او، از این لحظه شروع می شود. الهام در مورد کسانی صحبت کرد که سعی در از بین بردن اعتمادبه نفس او در درس خواندن داشته اند، ولی او با اهمیت ندادن به حرف های آنها، در امتحان جامع علمی کاربردی، جزء نفرات اول شد زمانی که الهام روی صندلی اش نشست احساس خوبی داشت، یک قدم به سوی تحول پیش رفته بود.

جی آی اس

جی آی اس

سيستم های اطلاعات جغرافيايی (Geographic Information Systems) که از این پس GIS نامیده می شوند سیستم های کامپيوتری هستند که جهت ذخیره و بکارگیری اطلاعات جغرافیایی از آنها استفاده می شود. مدیران سازمانهای دولتی و خصوصی، مسئول تصمیم گیری لازم برای معرفی GIS در سازمان مربوطه و تعیین موارد استفاده و کاربردهای مختلف آن می باشند. سیاست گزاران و مسئولان دولتی برای رقومی نمودن نقشه های خطی موجود و تبدیل آنها به شکل رقومی قابل استفاده در GIS ، متحمل هزینه های هنگفتی می شوند. امروزه داشتن درک بهتری از GIS به منظور استفاده بهینه از آن، برای مدیران و تصمیم گیران و کاربران این سیستمها ضروری می باشد.
به طور کلی یک سیستم اطلاعات جغرافيايی برای جمع آوری، ذخیره، تجزیه و تحلیل داده هایی استفاده می شود که موقعیت جغرافیایی آنها یک مشخصه اصلی و مهم محسوب می شود به عبارت دیگر این سیستم ها برای جمع آوری و تجزیه و تحلیل کلیه اطلاعاتی که به نحوی با موقعیت جغرافیایی در ارتباط هستند بکار برده می شوند.
این اطلاعات ممکن است به صورت نقشه، جداولی از داده ها و یا فهرست هايی از اسامی یا آدرسها باشند و کار کردن با این حجم زیاد داده ها با روشهای معمولی و غیرکامپیوتری بسیار مشکل و وقت گیـر و در بعضـی مـوارد حتـی غیـر ممکـن است. هنگامـی که همین داده هـا وارد یک GIS می شوند می توان براحتی انواع پردازش ها و تجزیه و تحلیلها را با صرفه جوئی در هزینه و زمان انجام داد.
به طور کلی در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی، اطلاعات به دو شکل اساسی ارائه خواهد شد:

• نقشه ها
  
• جداول

اولین نمونه از یک GIS ملی، GIS کانادا یا CGIS بوده، که از سالهای آخر دهه 60 به این طرف به طور پیوسته استفاده شده است. همچنین در اروپا سیستم CORINE که یک GIS است توسط جامعه اروپا در حال شکل گیری است و به طور گسترده ای برای آنالیزهای کشاورزی و سایر موارد کاربری اراضی توسط کشورهای عضو بکار گرفته خواهد شد.

GIS چيست ؟

GIS یک سیستم کامپیوتری است که چهار قابلیت اساسی را در رابطه با داده های مکانی فراهم می آورد:

• ورودی داده ها (Input)
  
• مدیریت داده ها که عبارت است از ذخیره و بازیابی داده ها (Data Storage And Retrieval)
• پردازش و تجزیه و تحلیل داده ها (Manipulation And Analysis)
• خروجی داده ها (Output)

یک GIS نباید با یک سیستم کارتوگرافی که نقشه ها را به طور اتوماتیک ذخیره می کند، اشتباه گرفته شود و چیزی که GIS را از سیستم های تهیه نقشه مجزا می سازد، همان توانایی ترکیب کردن داده هاست. قابلیت اصلی سیستم های کارتوگرافی ایجاد نقشه هایی است که به صورت رقومی در کامپیوتر ذخیره می شوند امـا اطلاعـاتـی که از ترکیـب لایه های مختلفـی از داده ها به روشهای مختلف و با دیدگاههای مختلف بدست می آیند عملکرد اساسی یک GIS می باشد.

ال کارنیتین چیست

ال كارنيتين چيست و اثرات آن در بدن موجودات زنده كدامند:

       خلاصه مقاله: بعنوان يك متابوليت طبيعي ال كارنيتين به عنوان يك شبه ويتامين و تغيير يافته آمينو اسيد نقش مهمي را در حمايت از فعاليتهاي متابوليسمي بدن بازي مي نمايد. اين ماده بعنوان يك تسهيل كننده در بتا اكسيداسيون چربي ها  وا رد مي شود. بعنوان يك حامل به انتقال چربي ها از غشاي ميتوكندريال كمك كرده و از سوي ديگر در احياي استيل كوآنزيم آ و ايجاد كوآنزيم جهت چرخه توليد انرژي درون ميتو كندري نقش دارد .همچنين اين ماده در كاهش توليد لاكتات در عضلات كه نقش مهمي را در پايين آوردن بازده عضلاني دارد موثر است .به طور كلي حجم زيادي از ال كارنيتين در عضله قلب و عضلات اسكلتي وجود دارد .عضله كاردياك نقش مهمي را در سيستم گردش خون دارد كه از قضا كارنيتين هم بوسيله همين جريان در سراسر بدن منتقل  مي شود.حيوانات بالغ قادر هستند تا كارنيتين را به صورت اندروژن توليد نمايند.در زمانهاي خاصي بدن حيوان بالغ مجبور مي شود كارنيتين بالاتري راتهيه نمايد. از آنجمله چنانچه سطح كارنيتين جنيني در بدن پايين باشد و يا اينكه بعلت رژيم چرب و نيز استرس هاي متابوليك و يا تغيير الگوي فعاليتي حيوان نياز به اكسيداسيون چربي بالاتري حس شود نياز به كارنيتين هم افزايش خواهد يافت. در اين مقاله به ساختمان فعاليت متابوليكي و مكانيسم جذب ال كارنيتين در بدن موجودات زنده اشاره مي شود.   ال كارنيتين و چگونگي ساختار و توليد اندروژنيك آن: آمينواسيد تغيير شكل يافته ال كارنيتين تقريبا در همه گونه هاي حيوانات و حتي در برخي از گونه هاي عالي گياهي به صورت اندروژن توليد مي شود. اين ماده به دو فرم دي و ال كارنيتين وجود دارد فرم دي كارنيتين سنتتيك بوده و در سطح بيولوژيك توليد نمي شود.كارنيتين يك تركيب بتايين مي باشد از يك سو به عنوان يك نمك داخلي در آب محلول مي شود و از سوي ديگر به عنوان يك بتايين از خود خواص قوي هيگروسكوپيك را نشان مي دهد.ملكول كارنيتين از لحاظ ساختار ملكولي مانند لسيتين يك ملكول چند شاخي زايترونيك مي باشد كه از هر طرف اينتروال يكساني بين دو قطب مثبت و منفي در آن وجود دارد.  ماهيت گروه مثبت زنجيره ال كارنيتين در اين است كه اين ماده با گرفتن پيوند استيل از استيل كوآنزيم آ قادر مي باشد به استيل كارنيتين تبديل شده و به اين وسيله در غشاي چربي ها ترانسلوكاسيون فعال  داشته باشد همچنين  اين ماده مي تواند با زنجيره هاي بلند اسيد هاي چرب پيوند برقرار كرده و  در انتقال آنها بدرون ماتريكس ميتوكندريال موثر باشد.در سطح بدن كارنيتين با غلظت بالا در بافتهاي عضلاني يافت مي شود . ميزان اين ماده در عضله كاردياك 48 ميكرو مول در ميلي ليتر مي باشد و اين ميزان در ساير عضلات بدن در حدود 4 ميكرو  مول در ميلي ليتر ميباشد. غلظت قابل توجهي از اين ماده علاوه بر اين در كبد (2.9 ميكرو مول در ميلي ليتر )و در كليه (1.2 ميكرو مول در ميلي ليتر) يافت مي شود .بافت عضلاني تقريبا ميزان 96 % از مجموع ال كارنيتين بدن را در خود دارد.در اندازه گيري كه در سال  1987 توسط شولت و جانگ انجام پذيرفت مشخص  گرديد كه بافت عضلاني بيشترين مصرف كننده ال كارنيتين در بدن انسان مي باشد.حيوانات بالغ قادر هستند تا ال كارنيتين را به صورت اندوژن توليد كنند . بر طبق مطالعاتي كه برمر به سال 1961 و ويتلز و وسلر به سال 1964 انجام دادند مشخص گرديد كه گروه متيل مورد نياز ال كارنيتين توسط متيونين تامين مي گردد.همچنين تارپانچيتر و همكاران در مطالعه اي كه به سال 1971 انجام دادند مشخص كردند كه زنجيره كربني و نيتروژن مورد  نياز براي توليد كارنيتين توسط ال ليزين تامين مي گردد. با تحقيقاتي كه به سال 1966توسط نيومان و همكارانش  انجام پذيرفت مشخص گرديد كه علاوه بر وجود ليزين و متيونين حضور مواد ديگري از جمله نياسين، اسيد آسكوربيك و ويتامين  B6 و همچنين آهن  براي ساخته شدن كارنيتين ضروري مي باشد و معلوم شد سطح توليد اين ماده در نوزادان به نحو قابل توجهي پايينتر ازبالغين است و اين موجودات ال كارنيتين مورد نياز خود را بوسيله تركيب شير مادر دريافت مي دارند. مرحله نهايي ساخت كارنيتين از ليزين و متيونين اضافه شدن زنجيره بتاييني اين ماده مي باشد در حيوانات مختلف مكان توليد نهايي اين ماده متفاوت مي باشد. براي اينكار وجود آنزيم گاما بوتيرو بتايين هيدروكسيلاز ضروري مي باشد. در موشها كبد و تا حدودي بيضه ها مسؤول ساخت كارنيتين در بدن مي باشند و هيچگونه نشاني از ايجاد اين ماده در كليه ها وجود ندارد. وضعيتي مشابه با موشها در موش خرما خوكچه هندي و سگها نيز ديده مي شود. در انسانها به طور غالب ميزان فعاليت آنزيم هيدروكسيلاز در كليه ها 2 تا 3 برابر اين ميزان در كبد مي باشد. همچنين ريبوچ و انجل به سال 1980 نشان دادند كه كارنيتين مي تواند در مغز انسان نيز سنتز گردد. تحقيقاتي كه برروي خرگوشها وگربه ها وميمونهاي رسوس در سال 1978 انجام گرفت نشان داد كه كليه اين حيوانات نيز قادر به توليد آنزيم گاما بوتيرو بتايين هيدروكسيلاز مي باشد. سايم به سال 1996 نشان داد كه غلظت ال كارنيتين در عضلاتي كه سالم كار مي كنند به ميزان صد برابر از ميزان اين ماده در سرم و مايع بين سلولي بيشتر مي باشد. در همه گونه هاي عالي جانوري گردش خون مسؤول مستقيم رساندن ال كارنيتين به عضله قلب و همچنين ساير عضلات اسكلتي بدن مي باشد. انتقال فعال ال كارنيتين در مطالعاتي كه توسط گورتلر و لوستر در سال 1996 انجام شد به عنوان مهمترين راه انتشار اين ماده در عضلات انسان و ساير پستانداران عالي شناخته شد. كارنيتين در تاريخچه علم : هنگاميكه به تاريخ علوم طبيعي رجوع مي كنيم ال كارنيتين موضوعي جديد به حساب مي آيد. در واقع سابقه شناخت آن به سال 1905 و هنگامي باز مي گردد كه گولويش و كريمبرگ در مسكو اين ماده را از گوشت جدا نمودند. چندي بعد كوتشر در ماربورگ نيز موفق به شناسايي اين ماده شد. ساختمان شيميايي و كاركرد فيزيولوژيك كارنيتين براي سالها بعنوان يك مجهول به حساب مي آمد تا اينكه در سال 1927 توميتا و سنجو نقش گرو ه بتا و عامل هيدروكسيد اين ماده را كشف نمودند. در سال 1957 در آزمايشاتي كه فرانكل و فريد من برروي فاكتورهاي رشد در كرم تنبريو موليتور انجام دادند مشخص گرديد كه علاوه بر نقش ويتامين هاي گروه ب در تسريع فعاليت فاكتور رشد در اين كرم كارنيتين هم به عنوان يك ماده تسهيل كننده رشد فعال مي باشد .آنها اين ماده را بعنوان يك ويتامين ضروري در متامورفيسم اين كرم بيان كردند و  آن را ويتامين  BT  نامگذاري كردند .پيش از اين گروه، كارفق و همكاران به سال 1952 مشخص ساختند كه اين ماده به دو صورت ال و دي كارنيتين وجود دارد كه فرم بيولوژيك آن ال كارنيتين مي باشد. در سال 1962 با شتاب گيري حجم تحقيقاتي كه در باره اين ماده صورت مي گرفت كانكو و يوشيدا توانستند نقش بيولوژيك ال كارنيتين را توضيح دهند. در بين دهه پنجاه تا هشتاد ميلادي تحقيقات زيادي برروي آثار متابوليك   ال كارنيتين در بدن انجام گرفت كه مي توان به فريدمن و فرانكل به سال 1955 فريدز به سال 1955و برمر به سال 1963،پاند به سال 1975 ،رمسي و تابس به سال 1975 و گاندور و همكاران به سال 1985 اشاره نمود.كاركرد. متابوليك ال كارنيتين: ال كارنيتين در بدن كارايي هاي متعدد و متنوعي دارد وليكن مهمترين كارايي اين ماده به صورت مشخص اثرات ارگوژنيك آن در متابوليسم چربي ها و انتقال چربي هاي با زنجيره بلند به درون لايه داخلي غشاي ميتوكندري  مي باشد.جهت شناخت مكانيسم كاركرد اين ماده در اين انتقال، پالميتات به عنوان يك چربي با  زنجيره بلند انتخاب شده است . هنگاميكه اين ماده به ساركولما مي رسد استيل كوآنزيم آ شاخه استيل خود را با پالميتات پيوند زده و اين ماده را به صورت پالميتويل كوانزيم آ در مي آيد. در اين زمان پالميتات وارد سيستول شده است و ال كارنيتين موجود در سيستول پيوند قوي تري ايجاد كرده و پالميتات را از كو آنزيم آ گرفته و به صورت پالميتويل كارنيتين در مي آورد. در اين زمان پالميتات جهت ورود به چرخه توليد انرژي آماده ورود به غشاي داخلي ميتوكندري مي باشد. در اين زمان آنزيم استيل كارنيتين ترانسلوكاز با اين ماده تركيب شده و كارنيتين پالميتويل ترانسفراز ايجاد مي شود. اين ماده قادر است تا از غشاي داخلي ميتوكندري عبور نمايد.در ماتريكس ميتوكندريال آنزيم ترانسلوكاز با استيل موجود در ميتو كندري تركيب شده و پالميتويل كارنيتين را آزاد مي نمايد. در اين زمان سير معكوس آنچه كه در سيستول به هنگام عبور پالميتات از ساركولمااتفاق افتاده بود صورت مي پذيرد. به اين ترتيب كه در اثر حجم بالاي استيل كوآنزيم آ،    ال كارنيتين از پالميتويل جداشده و با باند استيل تركيب مي شود و محصول آن استيل ال كارنيتين و پالميتويل كوآنزيم آ مي باشد. اين ماده به طور مستقيم وارد چرخه بتا هيدروكسيداسيون اسيد هاي چرب مي شود.بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه توليد انرژي از زنجيره هاي بلند اسيدهاي چرب به طور مستقيم با وجود ال كارنيتين بستگي دارد.در سطح اينترا ميتوكندريال استيل كوآنزيم آ در نتيجه شكسته شدن كربو هيدراتها در طي پروسه گليكوليز و همچنين شكسته شدن اسيد هاي چرب وآمينو اسيدها ايجاد مي شود. در صورتي كه حجم استيل  كو آنزيم آ در ميتو كندري بالا برود و اين ماده فضاي داخل ميتوكندريال را پر نمايد گليكوليز با مشكل برخورد كرده و در زمانيكه حجم اين ماده خيلي زياد شود اثرات تخريبي و توكسيك خواهد داشت.نقش مهم ال كارنيتين در اين موقع عمل دتوكسيفيكاسيون اينتراميتوكندريال   مي باشد كه به اين صورت انجام مي شود كه ال كارنيتين، گروه استيل را از استيل كوآنزيم آ جدا نموده و باعث توليد كوآنزيم آ مي شود. اين ماده فعال بوده و مي تواند به چرخه توليد انرژي باز گردد.بانداستيل -كارنيتين در كليه جدا شده و از بدن دفع مي گردد.بنا براين نسبت استيل كوآنزيم به كوآنزيم به نفع كوآنزيم باز مي گردد و متابوليسم كربوهيدراتها سرعت بالاتري مي يابد. در اين زمان توليد پيرواتها افزايش پيدا مي كند و در اين موقع ال كارنيتين با پيرواتها باند شده و آنها را وارد در چرخه سيترات مي كند. استيل ال كارنيتين ايجاد شده همچنين مي تواند ميزان فعاليت آدنين نوكلئوتيد اسيد ترانسلوكاز را افزايش داده و باعث خروج ATP ساخته شده در ميتوكندري و مصرف آن شود.در يك جمله چنانچه بخواهيم نقش ال كارنيتين را بيان كنيم بايد گفت اين ماده چربي هاي فعال را از توده هاي ذخيره چربي به درون ميتوكندري انتقال مي دهد . به عنوان يك كوفاكتور در توليد انرژي  عمل نموده و روند توليد چربي هاي با زنجيره متوسط و،پيرواتها و همچنين اجسام كتوني را تحت كنترل دارد.همچنين اين ماده سلامت محيط داخلي سلول را حفظ نموده و آنرا سم زدايي مي كند.تحقيقات اخير نشان داده است كه سواي بر اثرات ارگوژنيك  مهمي كه براي ال كارنيتين ذكر گرديد اين ماده مي تواند در پروسه دفاعي بدن و ساخت سلولهاي دفاعي اختصاصي مانند تي لنفوسيتها و بي لنفوسيتها و همچنين سلولهاي فاگوسيتوز كننده غير اختصاصي مانند ماكروفاژها و نتروفيل ها موثر باشد.اولن بروك در تحقيقات سال 1996 خود نشان داد كه نقش ال كارنيتين در ايجاد سلولهاي سد دفاعي بدن و همچنينن ايمني سلولي مهم و قابل توجه مي باشد.  چگونگي فراهم شدن ال كارنيتين آندوژن : گونه هاي بالغ جانوران قادر هستند تا ال كارنيتين مورد نياز بدن خود را به صورت سنتز اندوژنيك توليد نمايند همچنين اين حيوانات مي توانند ال كارنيتين موجود در مواد غذايي را هم از جيره و از راه گوارش جذب نمايند. سواي از اينكه ميزان ال كارنيتين موجود در جيره غذايي اين حيوانات چقدر باشد قدرت جذب  لوله گوارشي حيوانات مختلف نيز با يكديگر تفاوت مي كند. بيشتر ال كارنيتين موجود در غذا از طريق انتقال فعال از روده ها جذب مي گردد و بوسيله خون منتقل مي شود درباره ترتيب ساخت ال كارنيتين اندوژن در بدن نيز پيشتر از اين توضيح داده شد.در نوزادان و جنين حيوانت به علت پايين بودن سطح بتايين و ميزان نياسن و همچنين محدود بودن ميزان ليزين و متيونين دريافتي از مادر ال كارنيتين به صورت ساخته شده از درون خون مادري وبوسيله جفت به جنين منتقل مي شود .همچنين در نوزادان نيز مرحله ششم ساخت ال كارنيتين تكامل نيافته است و نوزاد مجبور است بخش اعظم ال كارنيتين مورد نياز خود را از راه مصرف شير مادر بدست آورد. با تحقيقاتي كه درباره نوزاد انسان صورنت گرفته است مشخص شده كه اين نوزاد تا حدود 21 ماهگي نياز به در يافت ال كارنيتين مادري دارد كه اين تاييدي بر روي مصرف شير مادر تا سن دوسالگي كودك مي باشد. ميزان ال كارنيتين موجود در مواد اوليه جيره غذايي : ال كار نيتين در گونه هاي مختلف گياهان عالي و همچنين مواد اوليه غذايي با منشا  دامي وجود دارد.بخش اعظم ال كارنيتين مو جود در جيره انسان و حيوانات گوشتخوار از فراورده هاي با منشا حيواني توليد مي شود. در بين اين فراورده ها پودر گوشت بين 300 تا 1000 ميليگرم در كيلو گرم  ال كارنيتين دارد و به طور متوسط در هر كيلو گرم ماده غذايي با منشا گوشت و يا استخوان بين 70 تا 150 ميلي گرم ال كارنيتين وجود دارد .دانه هاي روغني و كنجاله هاي آنها منبع تامين ال كارنيتين خوراكي براي دامها و طيور به شمار مي آيند.بعلاوه اين مواد از ليزين و متيونين كه مواد اوليه مورد نياز براي ساخت ال كارنيتين هستند غني مي باشند. تخم پنبه به طور متوسط در هر كيلو گرم 20-25 ميليگرم ال كارنيتين دارد .سويا، غلات راف و پوسته آنها، ذرت ،جو و گندم از ديگر مواد داراي ال كارنيتين در خانواده گياهان مي باشند. در دامها منشا اصلي تامين ال كارنيتين براي نوزادان شير مادران آنها به شمار مي آيد كه بعد از گوشت بيشترين ميزان ال كارنيتين در آن وجود دارد .همچنين در طيور زرده تخم مرغ حاوي ال كارنيتين مي باشد كه توسط جنين مصرف مي گردد . قابليت جذب ال كارنيتين:  بر پايه آخرين تحقيقاتي كه صورت گرفته است ال كارنيتيني كه از راه خوراكي دريافت مي گردد به روش انتقال فعال در قسمت بالايي ژژنوم روده باريك جذب مي گردد.مطالعاتي كه لي و همكارانش به سال 1983 و در محيط آزمايشگاهي بر روي چگونگي انتقال فعال     ال كارنيتين توسط روده باريك در خرگوشها انجام دادند مشخص ساخت كه يون سديم و انتشار فعال آن در بالانس با يون پتاسيم در انتقال فعال اين ماده نقش به سزايي دارد. همچنين در همين سال شاو و همكارانش نشان دادند كه سيستم  جذب ال كارنيتين در موشها نيز به مشابه خرگوشها و از همان مكانيسم مي باشد. تحقيق ديگري كه لي و همكارانش در سال 1992 انجام   دادند نشان داده شد كه انتشار غير فعال ال كارنيتين بين محيط روده اي و گردش خون مي تواند در اين انتقال نقش داشته باشد. همچنين شاو و همكارانش به سال 1983 مطالعه ديگري را بر روي كل دستگاه روده اي انجام دادند و مشخص كردند كه ال كارنيتين به دو صورت انتشار غير فعال از محيط زيادتر به محيط كمتر و همچنين از راه انتقال فعال در روده باريك جذب مي گردد. در دودنوم  و ژژنوم اين انتقال به هر دو روش صورت مي پذيرد وليكن در ايلئوم  ال كارنيتين تنهار از راه انتشار جذب مي گردد.همچنين اين دو آزمايش نشان دادند كه  جذب ال كارنيتين به شدت در اثر وجود غلظت بالاي دي كارنيتين ،استيل ال كارنيتين و گاما بوتيرو بتايين دستخوش تغيير قرار مي گيرد.در سال 1988 فوستر و همكارانش مطالعه اي را بر روي جذب غلظت هاي متنوع ال كارنيتين در روده باريك اسب انجام دادند .در اين آزمايشها ال كارنيتين در حجم 0.10،20،40و 60 گرم در روز به اسب خورانده شد و پس از 24 ساعت نمونه گيري هاي ادراري اندازه گيري شدند. مشخص گرديد كه تنها در حدود3.5 تا 7.5  در صد ال كارنيتيني كه در اين حيوان خورده شده بود توسط روده ها جذب شده بودند.بر طبق اين آزمايش اعلام گرديد كه ميزان جذب روده هاي ال كارنيتين خوراكي در اسبان پايين مي باشد.

آبزی064

آبزی

با وجود رشد كنوني جمعيت دنيا,توليد هر چه بيشتر پروتئين حيواني از اهميت زيادي برخوردار است. كشت آبزيان بدلايل زيادي به عنوان عمومي ترين و موثرترين راهكار جهت توليد پروتئين درآينده دنيا شناخته شده است.با مقايسه حيوانات پرورشي مهم دنيا مثل مرغ , خوك , ماهي وگاو با توجه به موارد ذيل اهميت پرورش ماهي روشن مي گردد.

 

 :: صرف انرژي كمتر:

ماهي وساير آبزيان جزو حيوانات خونسرد هستند وبراي تنظيم وثابت نگهداشتن حرارت بدن خود هيچ گونه انرژي صرف نمي كنند ودر مقايسه با حيوانات ديگر استعداد رشد بيشتري دارند(بجزبعضي از گونه ها).

وزن مخصوص بدن ماهي وديگر آبزيان شناور تقريباً نزديك به وزن مخصوص آب بوده از اين رو انرژي زيادي براي شناور كردن خود نياز نداشته وانرژي به دست آمده از طريق غذا را صرف رشد       مي كنند.

 

 :: استفاده از زمين براي رشد :

ماهي نسبت به ساير موجودات پرورشي زمين كمتري براي رشد استفاده مي كند.

ماهي      هر ماهي كمتر از 2/0 متر مربع

جوجه      حدود 4/0 متر مربع

خوك        حدود 20 متر مربع

گاو          حدود 4000 متر مربع

ضمن اینکه پرورش ماهي اغلب در اراضي درجه 3 و 4 غير قابل استفاده در امر كشاورزي صورت مي گيرد ويا اينكه از آب هاي داخلی مثل درياچه هاي طبيعي ومصنوعي , رودخانه ها , آبگيرها و آب بندان ها براي پرورش ماهي استفاده مي شود كه اختلالي در امر كشاورزي ايجاد نخواهد كرد.

 

 :: قابليت توليد مثل:

هر ماهي ماده تيلاپيا (از مهمترين ماهيان آب شيرين پرورشي در دنيا) در يك سال در طول 3 ماه دوره زاد آوري تعداد 2000 بچه ماهي توليد مي كند.هر ماهي سوف قرمز (ماهي رودخانه اي پرورشي) در طول يك سال در مدت سه هفته دوره زادآوري تعداد 3 ميليون بچه ماهي توليد مي كند. در حاليكه هرمرغ مادر در طول سال در يك دوره زادآوري 100 جوجه توليد مي كند, هر خوك ماده حدوداً سالي 12 بچه و هر گاو يك بچه توليد مي كند.

 

 :: ضريب تبديل غذايي  و صرفه اقتصادی آبزي پروري :

ضريب تبديل غذایی انواع ماهيان پرورش به طور متوسط 1 به 3 است ,جوجه 3 به 6 , خوك 5 به 12 و گاو 12 به 45 است و اين در حالي است كه با انتخاب روشهاي مختلف پرورش ماهي وبا توجه به رژيمهاي غذايي متفاوت درماهيان مي توان در پرورش هاي توام از تمامي توليدات آب استفاده كرد كه موجب بالا رفتن توليد در واحد سطح خواهد شد.

هزينه توليد ماهي خيلي ارزان تر از هزينه توليد گوشت هاي ديگر خواهد بود.

هزينه پرورش ميزان معيني ماهي به مراتب كمتر از هزينه صيد آن از منابع آبي است.

 ماهيان پرورشي بايد سريع الرشد بوده ودر دوران پرورش به وزن متعارف مورد انتظار برسند.

• متناسب با ذائقه مردم منطقه بوده وبازارپسند باشند.

• علاوه بر مصرف غذاي طبيعي از اقلام غذايي ارزان قيمت ومصنوعي نيز تغذيه كنند.

• نسبت به شرايط نامناسب رژيم فيزيكوشيميايي آب وتغييرات حاصله از آن مقاوم بوده وسازگاري نشان دهد.

• در مقابل توركشي ودستكاري وبيماري ها مقاوم باشد.

• زندگي در شرايط متراكم وفوق متراكم را به خوبي بتوانند تحمل نمايند.

• امكان تكثير انبوه آنها وجود داشته باشد.

• امكان تهيه غذا وديگر احتياجات پرورش در منطقه وجود داشته باشد.

پرورش آبزيان به عملياتي كه منجر به رشد آبزيان مي گردد اتلاق مي شود. اين فعاليت عبارتست از ايجاد محيط مناسب و شرايط لازم براي توليد مثل آبزيان در محيطي از استخرها و كانالهاي آبرسان خروجي و ورودي – زهكشي و تأسيسات آبزي پرورشي كه براي پرورش ماهي بوجود آمده است. آبزيان به موجودات گياهي و جانوري كه در آب زيست مي نمايند گفته مي شود و در اينجا منظور از آبزيان ماهيان مي باشند كه در آبهاي دريايي ، رودخانه ، آبگيرهاي طبيعي ومصنوعي زندگي مي كنند منابع آبي عمدتاً شامل درياچه ، تالاب ، درياچه پشت سد خاكي ، درياچه پشت سد بتوني ، زهكشي و رودخانه ها مي باشد.

كليه ماهياني كه در آبهاي بالاي 14 درجه سانتيگراد رشد و نمو مي نمايند و درمحيط هاي مصنوعي:

( آببندان – سدهاي ساخته شده استخر و مزرعه … ) به منظور توليد گوشت پرورش داده مي شوند ماهيان گرمابي ناميده مي شوند . ( مانند ماهي كپور معمولي ،فيتوفاگ ، ماهي آمور و ماهي سرگنده ) كليه ماهياني كه در آبهاي بالاي 6 درجه سانتيگراد الي 19 درجه سانتيگراد رشد و نمو مي نمايند و در محيط هاي مصنوعي پرورش مي يابند به عنوان ماهيان سردآبي تعريف مي شوند از جمله اين ماهيان ماهي قزل  آلاي رنگين كمان را مي توان نام برد جامعه آبزي پروري استان خراسان شامل كل صيادان و بهره برداران از منابع آبهاي طبيعي و نيمه طبيعي پرورش دهندگان ماهيان گرمابي وسردآبي مي باشند .

 

:: ماهيان پرورشي از نظر دماي مورد نياز جهت پرورش در ايران به دو گروه عمده گرمابي و سردابي تقسيم مي شود.

 

اين گروه از ماهيان بطور عمده از چهارگونه تشكيل شده كه هر گونه داراي رژيم غذايي خاص مي باشد. اين گروه از ماهيان بيشترين استعداد رشد را در دماي 22 تا 30 درجه سانتي گراد دارند و بصورت توام و معمولا استخرهاي خاكي با وسعت بيش از نيم تا يك هكتار پرورش مي يابند . زمان مناسب براي پرورش اين نوع ماهيان نيمه اول سال مي باشد.

 

:: مشخصات ظاهري :

بدن فشرده ، پشت كماني شكل ، باله پشتي بلند ، فلس ها درشت در قسمت پشت خاكستري تيره يا قهوه اي متمايل به زرد ، جوانب زرد طلايي مي باشد . بخش پاييني باله دمي قرمز رنگ مي باشد .

:: عادات غذايي :

همه چيز خوار است و عمدتاً از لارو حشرات ، تغذيه مي كند . غذاي دستي اين ماهي بيشتر شامل سبوس ، غلات و انواع كنجاله ها مي باشد . به طور كلي اين ماهي كفزي خوار است .

:: پرورش :

ميزان كشت آن در استخرهاي پرورش ماهي 20-15 درصد كل ماهيان است . و طي يك دوره 6 ماهه مي تواند به وزن 5/1 تا 2 كيلوگرم برسد .

 

:: مشخصات ظاهري :

شكل بدن تقريباً دوكي شكل ، فلس ها درشت ، رنگ بدن پشت خاكستري ، شكم خاكستري روشن مي باشد .

:: عادات غذايي :

در مراحل لاروي از پلانكتونهاي جانوري و به مرور با افزايش وزن از گياهان آبزي نرم و سپس از همه نوع گياه آبزي ، جلبك هاي ريسه اي و گياهان عالي تغذيه مي كند .

:: پرورش :

ميزان كشت آن در استخرهاي پرورشي 5-10 درصد از جمعيت كل ماهيان مي باشد .

 

:: مشخصات ظاهري :

فلس ها كوچك ، بدن فشرده ، رنگ بدن سفيد نقره اي مي باشد .

:: عادات غذايي :

بطور كلي از پلانكتونهاي گياهي تغذيه مي كند و جزء فيلتر كنندگان مي باشد .

:: پرورش :

ميزان كشت در استخرهاي پرورشي ماهيان گرمابي 60-70 درصد مي باشد .

 

:: مشخصات ظاهري :

سربسيار بزرگ ، بدن از طرفين فشرده ، در پشت و قسمت فوقاني سياه و روشن طرفين و سطح شكمي سفيد نقره اي مي باشد .

:: عادات غذايي :

بچه ماهي از زئوپلانكتونها و به مرور از پلانكتونهاي جانوري و پلانكتونها گياهي بزرگ تغذيه مي نمايد . همچنين قابليت استفاده از بقاياي گياهي پوسيده را دارد .

:: پرورش :

ميزان كشت آن در استخرهاي ماهيان گرمابي 7-3 درصد مي باشد .

 

اين ماهيان را مي توان در محدوده حرارتي 10-18 درجه سانتيگراد پرورش داد . استخرهاي بتني براي پرورش آنها مناسب تر است ، و براي توليد يك تن نياز به 10 ليتر در ثانيه آب با دماي 10-18 درجه سانتي گراد مي باشد .

گونه پرورشي رايج در ايران قزل آلاي رنگين كمان است كه مشخصات آن به شرح ذيل مي باشد:

 

:: مشخصات ظاهري :

بدن پوشيده از فلس هاي ريز ، وجود يك نوار پهن به صورت رنگين كمان در دو طرف بدن ، وجود باله چربي ، خالهاي تيره رنگ روي باله دمي .

:: عادات غذايي :

در محيط هاي طبيعي از لارو حشرات و شكارساير موجودات آبزي استفاده مي كند و در استخرهاي پرورشي بطور كلي جهت تغذيه آن از غذاي كنسانتره استفاده مي شود .

 

1) تنوع آب و هوايي:

وجود منابع آبزي پروري در استان خراسان كه حدود 40% آنها بالاي 10 ليتر در ثانيه آبدهي دارند از پتانسيل ها و توانمنديهاي استان جهت توسعه شيلات و پرورش آبزيان مي باشد . استان خراسان داراي 35851 منبع  ابي با ميزان استحصال ساليانه بيش از 14 ميليارد مترمكعب مي باشد . كه از اين مجموع به ميزان 12 ميلياردمتر مكعب در بخش كشاورزي به مصرف مي رسد . استان خراسان داراي 6 حوزه آبخيز بنام هاي كوير نمك ، كويرلوت ،كوير مركزي ، اترك ، آبخيز شرق وآبخيز قره قوم مي باشد . كه مطالعات شناسايي منابع آب زيرزميني شامل چاه ، قنات و چشمه با دبي بالاي 5 ليتر در ثانيه و بيشتر صورت گرفته است . در 6 حوزه فوق الذكر تعداد 1950 حلقه چاه و 4612 رشته قنات 1609 دهنه چشمه وجود دارد . استعدادهاي آبزي پروري در حوزه هاي مذكور شامل مجتمع ها ، منابع منفرد خرد مخازن آبي دردو رشته پرورش گرمايي و  سردآبي نيز شناسايي گرديده است كه درصورت بهره برداري صحيح از اين منابع توان توليد 41000 تن ماهي پرورشي با اشتغال 10000 نفر به صورت مستقيم و 30000 نفر به صورت غير مستقيم را خواهيم داشت.

 

2) همسويي سياستهاي ‌آب و خاك در بخش كشاورزي با شيلات در زمينه احداث استخرهاي ذخيره ‌آب كشاورزي به منظور بهبود راندمان آبياري و نتيجتاً مهيا شدن و توسعه يافتن بسترهاي مناسب جهت پرورش آبزيان در اين استخر و عملا بهره وري مضاعف از منابع آب و امكانات موجود .

 

3) وجود منابع آب شور فراوان در استان و نيز وجود چاههاي كشاورزي با شوري بالا كه در بخش كشاورزي از راندمان مناسب برخوردار نبوده كه پس از انجام مطالعات لازم مي توان در جهت بهره برداري از آن اقدام نمود .

 

4) زود بازده بودن و نياز به سرمايه گذاري پايين به ازاي سرانه هر نفر اشتغال در مقايسه با ساير بخشهاي توليدي .

 

5) وجود بازار مناسب مصرف ماهي در استان بخصوص در شهر مشهد به لحاظ وجود ساليانه بيش از 12 ميليون زاير .

 

6) منابع انساني مستعد و مناسب در سطح استان به لحاظ اجرايي ، فني وكارشناسي.

قاعدگی

نقش تغذیه در درمان قاعدگی دردناک

 

ديسمنوره يا قاعدگي دردناك به دو دسته تقسيم مي شود در نوع اوليه اين بيماري كه در شروع دوران قاعدگي در خانمهايي كه به سن بلوغ مي رسند ديده مي شود معمولاٌ پس از گذشت چند سال از سنين بلوغ و بالاخص پس از زايمان از شدت آن كاسته مي شود. در نوع ثانويه اين بيماري بعلت بيماريهاي لگن از جمله اندومتريوز ايجاد مي شود.

 

ترشح نوعي اسيدهاي چرب شبه هورموني بنام پروستاگلاندين باعث انقباض عضلات رحم مي شود و باعث بروز ديسمنوره مي گردد.

اندومتريوز بيماري است كه در آن سلولهاي رحم در خارج از رحم رشد مي كنند. اين سلولها معمولاٌ تحت تاثير هورمونهاي زنانه قرار مي گيرند. با اين حال بعلت خونرساني بيشتر در اين ناحيه التهاب و درد بوجود مي آيد.

 

نيبروئيد رحمي‘ تومورهاي عضلاني هستند كه در صورت افزايش فعاليت هورمونها بالاخص استروژن بهنگام بلوغ ديده مي شوند اين تومورها در خانمهايي كه در سنين باروري هستند ديده مي شوند. تومورهاي مذكور بدخيم نيستند.

 

قرص هاي ضد بارداري با افزايش سطح استروژن خون مي توانند از علل اين بيماري باشند علايم اين بيماري شامل احساس پري مثانه‘ تكرر ادرار و قاعدگي بسيار دردناك است.

 

منورلژي حالتي از قاعدگي بسيار دردناك است كه لازم است علت آن سريعاٌ تشخيص داده شده و درمان شود چراكه در غير اين صورت بعلت شدت خونريزي كمبود آهن ايجاد شده و براي جبران و پيشگيري از عوارض آن بايستي از داروهاي مكمل آهن استفاده كرد از علل مهم اين بيماري كمبود ويتامين A ‘ استفاده از IUD و كم كاري غده تيروئيد است.

 

آمنوره به حالتي گفته مي شود كه در آن قاعدگي بسيار نامنطم بوده و ياحتي قطع مي شود. علت اصلي اين بيماري مصرف كم چربي و يا استفاده از رژيم هاي غذايي بسيار كم چرب مي باشد.

 

استروژن هورموني است كه دوره هاي قاعدگي را تنظيم مي كند ساختمان اين هورمون از چربي و كلسترول تشكيل شده است و بنابراين مقدار چربي كافي براي ساخت و تثبيت اين هورمون در بدن لازم است روغن زيتون منبع بسيار مناسبي براي اين نوع چربي است.

 

در اثر فعاليت هورمونهاي جنسي در دوران قاعدگي احتباس مايعات در بدن ايجاد مي شود كه توصيه مي گردد با مصرف محدود مواد شور و نمك و همچنين انجام ورزشهاي مناسب از اين مسئله پيشگيري شود.

 

چربي هاي اشباع شده كه در تخم مرغ و گوشت به فراواني موجود است سبب افزايش مشكلات مربوط به قاعدگي دردناك مي شود بنابراين توصيه مي شود در اين دوره از مصرف اينگونه مواد پرچرب پرهيز گردد. روغن هسته انگور سبب جلوگيري از انقباضات دردناك رحمي مي شود.

 

مواد مغذي مفيد براي قاعدگي دردناك:

 

- ويتامين A       - ويتامين C              - بيوفلاونئوئيد            - ويتامين E

- نياسين           - كلسيم                 - منيزيوم                  - روغن هسته انگور

 

مواد غذايي مفيد براي قاعدگي دردناك:

 

- ماهي پرچرب           - ماهي قزل آلا           - ماهي سارديني           - ميوهاي تازه

- تن ماهي جنوب (ماهي اقيانوس)                  - آناناس                    - حبوبات

- سبزي تازه              - مارچوبه                  - هويج                     - جو

- آجيل                    - لوبيا و باقلا              - روغن زيتون             - زنجبيل و دارچين

 

 

ماهیان زینتی4

مقدمه :بهنام ظرافت/شیراز /داراب/جنت شهر/۰۹۱۷۳۳۱۲۴۸۶
امروزه ديگراغلب مردم با ماهيهاي رنگارنگ و زينتي آكواريومي آشنا هستند. بايد دانست كه اين شاخه از علم شيلات به يك صنعت بسيار بزرگ و سود آور تبديل شده است. فناوري تكثير و پرورش بيش از صدها گونه ازاين آبزيان و صنايع جانبي وابسته و پيوسته تا تكنيكهاي جابه جايي اين آبزيان و خطوط هوايي مستقل و ساير دستاوردها امروزه تجارت آبزيان زينتي را به عنوان يك صنعت مهم سود آور و اشتغال زا در دنيا مطرح نموده است.
تجارت اين ماهيان زيبا كه روزگاري در برخي از كشورها منجمله كشور ما تجملي وجنبه تفنني داشت و واردات آن ممنوع بود، امروزه به يك كار درآمد زا و يك شاخه از آبزي پروري كه جنبه هاي اشتغال بسياري از فارغ التحصيلان شيلاتي را مي تواند فراهم آورد بدل شده است .
توجه به ماهيان زينتي در ايران از ديرباز به عنوان ميهمان سفره هاي هفت سين و ايام نوروز مطرح بوده است. اما ورود به تجارت اين ماهيان ازدهه 1340 خورشيدي با ورود اين ماهيان از شرق آسيا صورت گرفت و تا امروز با فراز و نشيبهاي زيادي همراه بوده است . در اين نوشتار، تحليلي بر وضعيت تجارت جهاني ماهيان زينتي و روند رو به رشد آن و بررسي وضعيت ايران در چند سال اخير خواهيم داشت .
لغات كليدي : آبزيان زينتي ، ماهيهاي زينتي آب شيرين، ماهيهاي زينتي آب شور . آكواريوم ، صنايع وابسته و پيوسته، صادرات و واردات ، صادرات مجدد.
ماهيهاي زينتي
( ornamental fishes ) ماهيهاي زينتي به ماهيهاي زيبا و رنگارنگي گفته مي شوند كه ارزش آنها به دليل زيبايي شكلها و رنگهاي خيره كننده آنها است.
اين ماهيان به دو دسته اصلي ماهيان زينتي آب شيرين و ماهيان زينتي آب شور دريايي تقسيم مي شوند. %98 ماهيان زينتي آب شيرين توليد شده در جهان حاصل تكثير و پرورش در هچريها و پرورشگاههاي اين ماهيان است و تنها %2 از اين ماهيان از محيط طبيعي صيد مي شوند.
با اين حال توليد ماهيهاي زينتي آب شور دريايي امروزه متكي به صيد از آبسنگهاي مرجاني تحت يك پروتكل واحد و با برداشت از ذخيره گاههاي طبيعي به صورت 90 درصد از زيستگاههاي طبيعي مي باشد. اما متخصصين توانسته اند با كار و تلاش فراوان 10 درصد از سهم توليد جهاني اين آبزيان دريايي را با تكثير مصنوعي و در محيطهاي پرورشي تامين نمايند و با دستيابي به بيولوژي و رفتارشناسي توليد مثل اين ماهيان موفقيتهاي چشم گيري در تكثير اين ماهيان بدست آورند. هرچند كه پرورش بچه ماهيان دريايي با توجه به نو بودن كار تكثير و ژنتيك آنها هنوز با مشكلات و فراز و نشيبهايي همراه است، اما نويد بخش آينده اي روشن در اين صنعت است كه نه تنها باعث تكثير و بقاي بسياري از ماهيان زينتي و كمياب مي شود بلكه باعث حفظ نسل ماهيان دريايي و كنترل برداشت از زيستگاههاي طبيعي نيز مي گردد.
تصويرشماره 1 (نمونه هايي از آبزيان زينتي)/ به گالری مراجعه شود
بر اساس تعريف جديد:
امروزه آبزيان زينتي به گونه هايي از انواع آبزيان كه ارزشمند بوده و داراي ارزش و عيار زينتي باشند اتلاق مي گردند و تنها ماهيها را در بر نمي گيرند .
بنابراين تجارت آبزيان زينتي آب شيرين به تكثير و توليد وتجارت ماهيهاي آب شيرين و ساير آبزيان آب شيرين مانند:
ميگو، خرچنگ ، قورباغه، لاكپشت، گياهان آبزي و... گفته ميشود. بر همين اساس آبزيان زينتي دريايي آب شور نيز به انواع ماهيهاي زينتي دريايي و ساير آبزيان دريايي مانند :
ميگوها ، خرچنگها، نرمتنان ، صدفها، ستاره هاي دريايي، خيار دريايي ، توتياها ، شقايقهاي دريايي ، مرجانها و...حتي غذاي زنده مورد مصرف انواع اين آبزيان نظير آرتميا ، كوپه پودا ، كرمها و جلبكها را در بر مي گيرد و همه آنها جزء تجارت ماهيان زينتي دسته بندي مي گردند.
وضعيت كشورهاي توليد كننده
اين تجارت همه ساله ميلياردها دلار در آمد نصيب كشورهاي توليد كننده اين صنعت مي نمايد و كشورهاي مستعد سعي بر آن دارند كه از گردونه تجارت و توليد اين آبزيان عقب نيفتند و پيوسته سهمي در توليد و بازار جهاني اين آبزيان داشته باشند . با اين حال بسياري از كشورها در صادرات و واردات اين آبزيان نقش موثر دارند و ديگركشورها يا صادر كننده مي باشند و يا وارد كننده . در جداول زير كشورهايي را كه بر اساس آمار هاي فائو در تجارت ماهيهاي زينتي درگير هستند را مشاهده مي نماييد:
(جدول شماره 1 ) كشورهاي صادركننده آبزيان زينتي آب شيرين/ به گالری مراجعه شود
در جدول بالا در حدود 64 كشور تنها به امر توليد و صادرات ماهييهاي زينتي و صادرات مجدد آبزيان زينتي آب شيرين مي پردازند كه به رغم اين موضوع نام كشور ما با اين همه امكانات و پتانسيلها در آن ديده نميشود. بسياري از اين كشورها داراي صادرات محدود به كشورهاي همجوار و يا به كشورهاي اصلي و مطرح صادركننده ماهيهاي زينتي مي باشند. حال در ادامه كشورهايي را كه تنها به امر صادرات آبزيان زينتي آب شور دريايي مي پردازند را مرور مي كنيم:
(جدول شماره 2) كشورهاي صادركننده آبزيان زينتي دريايي/ به گالری مراجعه شود
اكثر اين كشورها به صيد آبزيان زينتي دريايي ازآبسنگهاي مرجاني سواحل خود مي پردازند. نام كشور ما نيز در ميان اين كشورها ديده مي شود، آن هم بدليل فعاليت موفق تنها يك شركت كه توانسته ماهيهاي زينتي خليج فارس را به اروپا صادر نمايد.

(جدول شماره 3) كشورهاي صادر كننده آبزيان زينتي آب شيرين و آب شور دريايي/ به گالری مراجعه شود
جدول بالا كشورهايي هستند كه هم آبزيان زينتي آب شيرين و هم آبزيان زينتي آب شور را توليد و صادر مي كنند. مي توان گفت مهمترين كشورهائيكه در امر صادرات و واردات ماهيهاي زينتي فعال هستند در واقع عمده ترين كشورهاي توليدكننده و پيشرفته در اين صنعت مي باشند. اين كشورها داراي علم و تكنولوژي آكواريوم در جهان هستند. اين كشورها در زمينه تكثير و توليد انواع آبزيان زينتي آب شيرين و آب شور فعالند و دراين ضمينه پيشرو هستند. سهم عمده بازار تجارت آبزيان زينتي به اين كشورها اختصاص دارد.

درحال حاضر حدود 175 كشور در امر صادرات و توليد آبزيان زينتي در جهان فعال هستند. البته كشورهاي كوچكتري كه نام آنها از قلم افتاده است جزء صادر كنندگان جديدي هستند كه خودشان ماهيهاي زينتي را به كشورهاي اطراف خود صادرمي نمايند و در آمارها نام آنها نيامده بود.
بر طبق آخرين آمارهاي ارائه شده توسط سازمان خواربار وكشاورزي ملل متحد (فائو) كه تا سال 2004 مي باشد تعداد 188 كشور در جهان به امر واردات و صادرات آبزيان زينتي اشتغال دارند. البته آمارها و اطلاعات سالهاي 2005 و 2006 هنوز انتشار نيافته است.
كه قطعا آمارهاي بعدي رشد بيشتري را نشان مي دهند.
بر اساس اين اطلاعات قطب توليد آبزيان زينتي در جنوب شرقي آسيا ميباشد. كشورهاي اين منطقه با توجه به شرايط اقليمي استوايي و داشتن ماهيهاي بومي فراوان و تكنولوژي تكثير و شرايط محياي آبزي پروري به توليد و تكثير گونه هاي خارجي و غير بومي نيز اقدام نموده اند. اگرچه كشورهاي آفريقايي و آمريكاي جنوبي نيز چند سالي است به اين بازار راه پيدا كرده اند اما هنوز با ظرفيتهاي توليد كشورهاي جنوب شرقي آسيا فاصله دارند.
كشورهاي صاحب صنعت
ساخت تجهيزات و لوازم آكواريوم نيز يكي ديگر از شاخه هاي مهم اين صنعت به حساب مي آيد. ساخت فيلترها و دستگاهاي تصفيه آب با مكانيزم بسيار علمي توانايي پرورش دهندگان خانگي را در نگهداري كيفيت مناسب آب اكواريوم و ماهيها بالا برده است .
جهش چشمگير اين صنعت در دهه هاي گذشته با توليد و ساخت پمپهاي هوا آغاز گرديد و ظهور واتر پمپها و به دنبال آن فيلترهاي بيولوژيكي انقلابي نوين در اين صنعت را پايه گذاري نمود . امروزه شاهد ساخت جديدترين دستگاهاي استرليزه كردن آب آكواريوم و سيستمهاي مداربسته و آكواپونيك هستيم. به نحوي كه امروزه به لطف همين دستگاهها مي توان مرجانها و آبزيان بسيار حساس را در آكواريومها نگهداري نمود.
(تصوير شماره 4 ) يك فيلتر بزرگ مداربسته/ به گالری مراجعه شود
در سالهاي اخير مهمترين كشورهاي توليد كننده صنايع و لوازم جانبي و تجهيزات آكواريومي كشورهاي پيشرو در اين صنعت هستند كه مهمترين آنها آمريكا - آلمان- ژاپن- فرانسه- چين- ايتاليا- تايوان- سنگاپور و... را مي توان نام برد.
اين كشورها توليد كننده بيشترين لوازم و امكانات آكواريومها درجهان هستند. بعلاوه در امر صادرات و واردات آبزيان زينتي نيز به طور گسترده و فعال حضور دارند ، به طور مثال سنگاپور بزرگترين توليد كننده و صادر كننده آبزيان زينتي به اتحاديه اروپا و آمريكا است و خود نيز وارد كننده مهم ماهيهاي زينتي است. اين كشور در سال 2004 رقمي بالغ بر 14 ميليون دلار را به واردات ماهيهاي زينتي اختصاص داده است و در مقابل صادرات اين كشور در همان سال در حدود 50 ميليون دلار بوده است .
بنابراين مي بينيم كه واردات نيز به معني رونق تجارت دراين صنعت مي باشد . چرا كه سنگاپور براي تكميل ليست صادرات خود و صادرات مجدد جهت حضور پررنگ دربازار جهاني اقدام به واردات نيزمي نماييد. امروزه صادرات مجدد براي كشورهايي كه به دنبال ورود به بازارهاي جهاني هستند يك امر تاثير گذار در تجارت آنها است.
اين امر در ديگر كشورهاي بزرگ وارد كننده نيز مصداق دارد اين كشورها علاوه بر تامين ماهي مورد نياز بازار خود از كشورهاي مختلف، به صادرات مجدد نيز مي پردازند. در سال 2004 كشور ايالات متحده امريكا كه بزرگترين وارد كننده آبزيان زينتي مي باشد رقمي به ارزش 69 ميليون دلار آبزيان زينتي وارد نموده است و در مقابل رقمي به ارزش 9 ميليون دلار را از صادرات مجدد خود بدست آورده است. با اين حال صادرات مجدد نيز همه ساله رقمهاي كلاني را در تجارت اين آبزيان به خود اختصاص داده است.
سالهاي 96-1995 سالهاي اوج تجارت آبزيان زينتي بوده است. چرا كه در همين سالها تنها واردات كشور آمريكا از مرز 90 ميليون دلار گذشته و روند صادرات آنها نيز افزايش يافته و به 21 ميليون دلار رسيده بود. اما رفته رفته با پيشرفت اين صنعت كشورهاي ديگر نيز به اين بازار رقابت راه پيدا كرده اند و توانسته اند سهمي براي خود در اين بازار بدست آورند و روند بازار با رشدي نسبي و پايدار رو به رو گرديده است.
اماهنوز هم كشور سنگاپور به عنوان ترمينال آبزيان زينتي در جهان مطرح است و همچنان بزرگترين توليد كننده ماهيهاي زينتي مي باشد. از آنجائيكه اين كشور به علت داشتن موقعيت اقليمي مناسب و تسهيلات ويژه سرمايه گذاري منطقه اي بسيار مستعد براي توليد اين آبزيان است اين صنعت به يكي از مهمترين صنايع درآمد زاي اين كشوربدل شده است.
(تصوير شماره 5 ) يكي از شركتهاي بزرگ توليد آبزيان زينتي در سنگاپور/ به گالری مراجعه شود
آخرين وضعيت بازار جهاني آبزيان زينتي
همانطوريكه قبلا اشاره شد بر اساس آخرين آمار موجود فائو تا سال 2004 ارزش سهم تجارت جهاني آبزيان زينتي آب شيرين در حدود 73 درصد و سهم آبزيان زينتي دريايي آب شور در حدود 27 درصد بوده است.
در سال 2004 رقمي معادل 190 ميليون دلار ارزش تجارت آبزيان زينتي آب شيرين بوده است و رقمي معادل 64.152 ميليون دلار ارزش تجارت آبزيان زينتي آب شور بوده است.
يعني هم صادرات و هم واردات ، از كل اين مقدار 53.334 ميليون دلار ارزش كل صادرات آبزيان زينتي آب شيرين بوده و در مقابل ارزش كل واردات آبزيان زينتي آب شيرين 126.925 ميليون دلار بوده است. اما ارزش كل صادرات آبزيان زينتي آب شور در سال 2004 رقمي معادل 31.396 ميليون دلار بوده است. وارزش كل واردات آبزيان زينتي آب شور نيزدر همين سال 32.756 ميليون دلاربوده است ، كه در مجموع رقمي معادل 244.411 ميليون دلار ارزش كل مبادلات و تجارت جهاني آبزيان زينتي بوده است .
بر اساس همين آمار حجم كل مبادلات در حدود 18 ميليون تن انواع آبزيان زينتي زنده در جهان جابه جا شده است، كه اين مقدار منهاي رقم صادرات مجدد مي باشد. براساس آمار فائو در سال 2004 مقدار كل حجم صادرات و واردات و صادرات مجدد آبزيان زينتي به وزن درحدود 34 ميليون تن بوده است.
اين در حالي است كه بعضي از كشورها منجمله آمريكا ارزش وزني حجم مبادلات خود را تا كنون به فائو گزارش نكرده اند؟ بعلاوه ارزش اين معاملات در سال 2004 مبلغ 560 ميليون دلار بوده است كه آمارها نشانگرثبات نسبي در چند سال اخير پس از حركت سريع جهاني و روند رو به رشد اين صنعت در جهان مي باشد. بر همين اساس نمودار زير روند رو به رشد تجارت و توليد آبزيان زينتي را در 10 ساله اخير به ما نشان مي دهد.
سنگاپور مهمترين توليد كننده و صادر كننده آبزيان زينتي در جهان است. مهمترين بازار صادرات سنگاپور بازارهاي اتحاديه اروپا و آمريكا و سپس ژاپن است . اين كشور يكي از مهمترين صادر كنندگان آبزيان زينتي به آمريكا است.
سنگاپور از سال 1976 با برنامه ريزي بر روي بازار آمريكا و اتحاديه اروپا صادرات خود را از رقمي معادل 6.760 ميليون دلار با يك روند صعودي و اجراي تسهيلات ويژه پس از سالها كار و تلاش و رقابت با كشورهايي نظير ژاپن- هنگ كنگ و تايلند توانست در سال 1995 به اوج شكوفايي اقتصادي در اين صنعت برساند و رقمي بالغ بر 59.411 ميليون دلار را ازمحل صادرات آبزيان زينتي خود بدست آورد.

با اين حال براي صادرات مجدد در همين سال وارداتي به ارزش 15.51 ميليون دلار انجام داده بود و از سال 1996 تا امروز با ورود ديگر كشورها به اين بازار با يك تعادل نسبي رو برو شده و هرساله با مبادلات به ارزش بين متوسط 41.427 ميليون دلار تا 49.528 ميليون دلار كماكان سنگاپور مقام اول در توليد وصادرات آبزيان زينتي را در بين كشورهاي توليد كننده دارا مي باشد.
با جمع بندي آمار واردات آبزيان زينتي به اتحاديه اروپا در مي يابيم كه مهمترين و بزرگترين بازار ماهيان زينتي اتحاديه اروپا مي باشد. اما بزرگترين كشور وارد كننده ماهيان زينتي ايالا ت متحده آمريكا است.
تصوير شماره (6) وضعيت صادرات سنگاپور به اتحاديه اروپا و ديگر نقاط جهان/ به گالری مراجعه شود
همانطوريكه گفته شد اتحاديه اروپا بزرگترين بازار آبزيان زينتي در جهان است. اين منطقه به علت اقليم معتدل و سرد و بالا بودن هزينه هاي توليد و وجود بيشترين علاقه مندان آكواريوم در كشورهاي اين منطقه هميشه به عنوان بازاري مناسب براي آبزيان مطرح بوده است.
از طرفي دانش و تكنولوژي اين كشورها در زمينه نگهداري آبزيان هميشه به عنوان پيشرو ترين كشورها مطرح بوده است.
كشورهايي مانند:
سنگاپور – تايلند – هنگ گنگ – مالزي – اندونزي – فيليپين – سريلانكا و.... از آسيا و كشورهاي آفريقايي مانند :
مصر – آفريقاي جنوبي – الجزاير – غنا – موزابيك – تانزانيا و..... از آمريكاي جنوبي و حوزه رود آمازون كشورهايي مانند: برزيل – پرو – كلمبيا – ونزوئلا- اروگوئه و... كشورهايي نظير مكزيك – هندوراس – و حتي آمريكا از مهمترين كشورهاي صادر كننده آبزيان زينتي به اتحاديه اروپا هستند .
آمريكا از طريق ميامي در فلوريدا كه بزرگترين منطقه توليد ماهيهاي زينتي در آمريكا است به اتحاديه اروپا انواع آبزيان زينتي را صادر مي نمايد. هنگ كنگ بعلت فعاليت تعداد زيادي از صادر كنندگان ماهيهاي زينتي و ارتباط با بازار ژاپن خط ارتباطي ميان ژاپن و اروپا است .
آلمان – هلند – بلژيك و چك نيز ماهياي پرورشي زينتي خود را در اروپا پخش ميكنند و يا در فستيوالهاي ماهيان زينتي در سنگاپور - هنگ كنگ و ژاپن مي فروشند.
هم اكنون با افزايش روند رقابت در بازار ماهيان زينتي اكثر كشورهاي جهان در حال نزديك كردن فاصله ها مي باشند تا هزينه هاي ترانسپورت و حمل و نقل را كاهش دهند و بسياري از توليدكنندگان با پيوستن به شركتهاي زنجيره اي تحت يك پروتكل واحد و با استاندارد تعيين شده و تحت يك نام در كشورهاي مختلف فعاليت نموده و به كارهاي توليد وصادرات مجدد ميپردازند.
اما مهمترين مصرف كنندگان در دنيا پرورش دهندگان و آكواريوميستهاي خانگي هستند بيش از 90 درصد توليد آبزيان زينتي در جهان روانه منازل مي شود و تنها 10 درصد از اين آبزيان به آكواريومهاي عمومي و يا باغ وحشها مي روند. با اين حال وارد كننده گان نقش مهمي در زنجيره توليد به مصرف را ايفا مي نمايند.
ارزش ماهيهاي زينتي بر اساس كيفيت و سلامت و شادابي آنها تخمين زده مي شود. و تنها ماهيهاي سالم و ماندگار داراي ارزش خوبي مي باشند.
هزينه هاي كنترل كيفيت و قرنطينه در هنگام صادرات و واردات باعث افزايش قيمت تك فروشي مي شود. وهميشه سود بيشتر را دلالان و خرده فروشان مي برند بد نيست بدانيد كه به طور متوسط قيمت ماهيهاي خوراكي كيلويي 3 دلار است و قيمت يك كيلو ماهي زينتي آب شيرين كيلويي 300 دلار است.
رشد بازارآبزيان زينتي آب شور
تاسال 2000 وضعيت بازار تجارت جهاني آبزيان زينتي هم آب شيرين و هم آب شور با تمام موجودات و صنايع وابسته و پيوسته به طور غير رسمي مقدار 900 ميليون دلار برآورد مي شد. با اين برآورد ارزش خرده فروشي 3 ميليارد دلار ارزيابي شد.
در اين بين آسيا بيش از 50 درصد توليد جهاني را دارا بود. بطورتقريبي برآورد ارزش تجارت آبزيان دريايي بين 200 تا 330 ميليون دلار در سال است و اين رقم يعني چيزي در حدود 20 درصد تجارت جهاني آبزيان زينتي.
روند روبه رشد توليدات لوازم و امكانات نگهداري آبزيان زينتي آب شور باعث گرديد تقاضا براي اين آبزيان و اقبال عمومي از سالهاي 1985به بعد نسبت به اين آبزيان بيشتر شود و فرايندي صعودي داشته باشد و با نرخ متوسط 14 درصدي يك رشد صعودي را هرساله طي نمايد.
در سال 1996 ارزش صادرات اين آبزيان به 200 ميليون دلار رسيد و يك رشد جهشي را از سالهاي 1994 به بعد طي كرد.
اگرچه اين روند به شكل كندتري همچنان ادامه دارد.اما زيبايي وراي تصور اين موجودات هر كسي را وسوسه مي كند كه يك آكواريوم دريايي داشته باشد.
تصوير شماره (7) مرجانهاي تكثير شده براي استفاده در آكواريوم/ به گالری مراجعه شود
گونه هاي مختلف آبزيان دريايي (انواع بيمهرگان، مرجانها، سخت پوستان ، خارتنان ، صخره زنده و ماهيها) هستند و از مناطق مرجاني پس از جمع آوري به بازارهاي اتحاديه اروپا و آمريكا ارسال مي شوند. كه اغلب از مناطق مرجاني اقيانوس هند وآرام جمع آوري مي شوند. براي اين كار مرجانهاي دريايي را طي يك فرايند علمي مورد تكثيرو پرورش قرار مي دهند، در حدود 25 گونه مرجان سخت و 65 گونه مرجان نرم كه بيشتر مورد تقاضاي مردم وبازار است به روش جوانه زدن مورد تكثير و پرورش قرار مي دهند.
از سال 1998 پرورش مرجانها به صورت عمده صورت مي گيرد و چيزي در حدود 400 هزار تكه مرجان بطور زنده سالانه به تمام نقاط دنيا وبازارهاي اين آبزيان ارسال ميگردد.
با مقايسه روند صادرات و واردات اين آبزيان از سال 1986 آبزيان آب شور مورد تقاضاي بازار آبزيان زينتي قرار گرفت و از همان موقع رويكرد علمي به دانش نگهداري اين موجودات باعث گرديد تا امروزه بسياري از سئوالات در خصوص نحوه نگهداري اين آبزيان پاسخ داده شود با اين حال هنوز بسياري از معماها هنوز حل نشده باقي مانده است.
روند رو به رشد توليد و تجارت اين آبزيان چه صادرات و چه واردات روز به روز در حال افزايش است، كه اين روند را در نمودار زير مي توانيد ملاحظه نماييد.
وضعيت بازار خاور ميانه
با توجه به رشد اقتصادي كشورهاي منطقه خاور ميانه به نظر مي رسد بازار جديدي در اين منطقه در حال شكل گرفتن است . باتوجه به شرايط اقليمي خوب اين منطقه و نزديكي به بازار شرق آسيا و بازار اروپا چند سالي است كشورهايي نظير بحرين – قطر – كويت – عمان- عربستان – امارات عربي متحده– تركيه – ايران– سوريه – اردن بازراهاي جديدي هستند كه در سالهاي اخير روند واردات آنها در حال افزايش است.
براساس آمار فائو در سال 2004 تمامي اين كشورها رقمهاي واردات ماهيان زينتي آنها افزايش يافته است . براساس آخرين اطلاعات مهمترين كشورهاي فعال در صادرات و واردات در منطقه خاورميانه كشورهاي فلسطين اشغالي(اسرائيل) – مصر- تركيه و عربستان مي باشند.

برهمين اساس كشور هايي نظير لبنان ؛ ايران ، كويت و سوريه در چند سال اخير روند رو به رشدي در بازار منطقه داشته و افزايش واردات آنها اقبال عمومي را در اين كشورها به وضوح نشان مي دهد با اين حال براي مقايسه روند وضعيت بازار خاورميانه به جدول زير توجه فرماييد:
(جدول شماره 4) بررسي روند آخرين تحولات بازار آبزيان زينتي در خاورميانه و كشورهاي همجوار در سال 2004 بر اساس آمار فائو
(ارزش صادرات يا واردات ارقام به هزار دلار)/ به گالری مراجعه شود
باتوجه به سرمايه گذاري 35 سال اخير در اسرائيل و روند رو به رشد اين صنعت در اين كشور مي توان گفت كه يكي ازمهمترين كشورهاي صادر كننده خاور ميانه به اتحاديه اروپا اين كشور است، كه توانسته علاوه بر آبزيان زينتي پرورشي آب شيرين ماهيهاي زينتي دريايي نيز به اروپا صادر نمايد.
درحال حاضر كشور عربستان در حال رشد بسيار خوبي در اين صنعت در چند سال اخير بوده است و اين به دليل سرمايه گذاري چند شركت آمريكايي در اين كشور مي باشد. عربستان و مصر از مهمترين صادر كنندگان آبزيان زينتي درياي سرخ به اتحاديه اروپا و جهان هستند. در سالهاي 2002 تا 1995 كشورما توانسته بود با ورود در اين بازار به رقابت با اين كشورها در بازار تجارت اين آبزيان بپردازد و عليرغم دشواريهاي توليد و صادرات اين آبزيان به يكي ازمهمترين كشورهاي صادر كننده آبزيان زينتي در خليج فارس بدل شويم ؛ اما متاسفانه با هزينه هاي بالاي توليد و صيد و ارسال اين آبزيان صادرات ما متوقف ماند.
با اين حال كشورهاي منطقه خليج فارس و درياي سرخ به سمت صادرات آبزيان دريايي پيش رفته اند و به نظر مي رسد مي توان با برنامه ريزي بهتر علاوه بر موفقيت در بازار خاورميانه بازار جديدي نيز در كشورهاي آسياي ميانه ايجاد نمود. با اين حال از آنجائيكه منطقه خاور ميانه هميشه كانون جنگ و التهاب در منطقه بوده بازار آبزيان زينتي در اين منطقه نيز متاثر از اين حوادث مي باشد.
وضعيت بازار ايران
تجارت ماهيهاي زينتي از دهه 1340 با ورود ماهيهاي آكواريومي آب شيرين از جنوب شرق آسيا آغاز گرديد. اوج رونق بازار ايران در سالهاي 1358-1359 بود و با آغاز جنگ تحميلي واردات ممنوع گرديد. ممنوعيت واردات افت شديد اين صنعت را تا سالهاي 1374 همراه داشت. و بازار داخلي تنها متكي به توليدات داخلي بود. كه به رغم توليد از كيفيت و تنوع لازم برخوردار نبود.
از سال 1375 روند رو به رشد بازاربه كندي آغاز گرديد. ورود گونه هاي جديد شور و شوق و رونق دوباره اي در بازار بوجود آورد. ورود دستگاهها و لوازوات جديد اميدواري را در دل مصرف كنندگان بيشتركرد و خلاصه جنب وجوشي جديد در بازار آبزيان زينتي در ايران بوجود آورد. اين تحرك را ميتوان با اضافه شدن فروشگاههاي عرضه و افزايش صدور موافقتهاي اصولي در اوايل دهه 1380 به خوبي مشاهده نمود. روند واردات اين آبزيان چه از لحاظ وزني و چه از لحاظ ارزش مالي حاكي از رونق دوباره اين صنعت در ايران دارد.
براساس آمار فائو طي 10 سال گذشته روند واردات ايران رو به رشد بوده واز سال 1994 يعني(سال 1374) واردات ما از سالي 4 تن در سال 74 به سالي 49 تن درسال 83 رسيده است.
با توجه به همين آمار ارزش واردات ما از سال 1994 كه به ارزش 10 هزار دلار بوده به وارداتي به ارزش 683 هزار دلار در سال 2004 رسيده است.(نمودارهاي 3 و 4 ارزش صادرات و واردات ايران را طي 10 سال گذشته نشان مي دهد.)
به خصوص واردات لوازمات و تجهيزات آكواريومهاي دريايي و ورود آبزيان دريايي آب شور در دو سال اخير حركت اين بخش را كه در سالهاي قبل با ترديد و عدم استقبال بازار به اين گونه ها رو به رو بود، ورود به فضايي جديد از تجارت آبزيان زينتي كه قطعاٌ تخصصي تر است را نويد مي دهد.
اگرچه توقع مصرف كنندگان بسيار بالا رفته اما متاسفانه توليد داخلي با توجه به مشكلات هميشگي توليد درايران همچنان در حد انتظار نيست و متاسفانه بايد گفت با روند كنوني بازار متكي به واردات خواهد شد و اين اصلا به نفع رشد اين صنعت در كشورنمي باشد.
با توجه به اينكه ماهيان زينتي آب شيرين اساساٌ وارداتي ميباشند و توليد آنها در داخل كشور نيازمند دانش تكثير و تجربه در پرورش اين ماهيان مي باشد لذا باتوجه به توقع بازار، توليد كنندگان داخلي بايد با اصلاح سيستمهاي سنتي تكثير و توليد اين آبزيان با رويكردي نوين و با فناوري ودانش روز، توليد اين آبزيان را با اتكا به نيروهاي متخصص و دانش آموختگان و فارغ التحصيلان رشته شيلات و البته كم تجربه كه نيازمند اعتماد و كسب تجربه ميباشند ادامه دهند.
نمودارشماره (3) ارزش صادرات ایران طي 10 سال گذشته/ به گالری مراجعه شود

وضعيت توليد درايران
درحال حاضر فرسودگي توليد كنندگان سنتي راه را براي توليدكنندگان جوان باز نموه كه با اتكا به دانش روز و دستيابي به اطلاعات روز دنيا پا به عرصه توليد آبزيان زينتي گذاشته و با بالا بردن كيفيت توليد، تنوع را در بازارايجاد نمايند. اكثر كساني كه وارد اين رشته شده اند و يا به ارائه خدمات در اين صنعت مي پردازند به صورت تجربي و علاقه شخصي وارد اين صنعت شده اند، حال آنكه در اكثر كشورهاي پيشرفته با گذراندن دوره هاي تخصصي در شاخه هاي اين صنعت طبق استانداردي علمي و عملي به اين كار مشغولند.
بر همين اساس تعداد واحدهاي داراي پروانه توليدي آبزيان زينتي كه درسال 1373 تعداد 15 واحد بود در سال 1383 به 175 واحد رسيده است، و تقريباٌ 835 نفرتا پايان سال 1383 در بخش توليد اشتغال دارند. بطوريكه توليد ماهيان زينتي آب شيرين از سالي 2.8 ميليون قطعه در سال 1372 به حدود 29 ميليون قطعه درسال 1383 رسيده است.
اين در حالي است كه بسياري از توليد كنندگان خانگي در منازل و يا در واحد هاي كوچك بدون پروانه اقدام به توليد ماهيان زينتي به طور دائم يا به طور فصلي مي نمايند، كه توليد آنها در آمارها لحاظ نمي گردد.
هم اكنون استانهاي اصفهان – تهران – مركزي مهمترين استانهاي توليد كننده در كشور ميباشند.
به طور متوسط هرساله پنج گونه جديداز آبزيان زينتي آب شيرين در كشور تكثير مي شوند. درحال حاضر كشور ما نياز به افزايش توليد داخلي دارد. هم اكنون چيزي در حدود 30 ميليون قطعه ماهي درسال جهت بازار داخلي نياز داريم. كه پيش بيني مي شود با افزايش كيفيت و كميت توليد اين آبزيان ميتوان اميد به صادرات اين آبزيان به بازارهاي منطقه را در آينده داشت.
بر همين اساس پيش بيني مي شود كه توليد ماهيان زينتي از 31 ميليون قطعه در سال 1384 به 53 ميليون قطعه در سال 1388 و پايان برنامه پنجساله چهارم برسد. با حركت صحيح و رويكرد علمي در اين بخش پيش بيني مي شود اشتغال از سال 1384 در شروع برنامه از 1033 نفر در بخش توليد به تعداد 1767 نفر در پايان برنامه پنجساله چهارم خواهد رسيد.
كه البته با توجه به شاخه هاي متنوع اين صنعت زنجيره هاي اشتغال در بخشهاي ديگر نظير فروش و عرضه و خدمات ... شاهد رشد اشتغال در بخشهاي ديگر نيز خواهيم بود. با اين حال روند توليد و واردات و اقبال عمومي و واردات لوازم وابسته و پيوسته آكواريوم همه نشان از بازار روبه رشد ايران دارد.
در بازديدهايي كه از اغلب مراكز توليد ماهيان زينتي صورت گرفت، مشاهده گرديد كه بچه ماهيان زينتي هنوز به سايز بازاري نرسيده توسط تك فروشان خريداري مي شوند. از آنجائيكه اغلب روند رو به رشد خريد و فروش بازاراين ماهيان درايران معمولاً در ماههاي پاياني سال است با اين حال يك روند نسبي را نيزدر طول سال در بازارخريد و فروش اين آبزيان شاهد هستيم.

(جدول شماره 5) ميزان توليد واشتغال واحد هاي داراي پروانه را در بخش ماهيان زينتي طي 10سال گذشته نشان مي دهد./ به گالری مراجعه شود
در جدول بالا روند صعودي كه از سالهاي 79 به بعد مشاهده مي شود به دو دليل بوده : اول به دليل اقبال توليد كنندگان قديمي به گرفتن پروانه بهره برداري و دوم به دليل استقبال توليدكنندگان جديد از رشد بازار و اقبال به سرمايه گذاري و توليد در اين بخش .
اين روند با افزايش اختصاص تسهيلات بانكي روند رو به رشدي پيدا نموده است. بر همين اساس پيش بيني ميشود تا پايان برنامه پنجساله چهارم ميزان توليد در اين بخش به بيش از55 ميليون قطعه برسد.
در رويكرد جديد بازار از حالت انحصاري به در آمده ، توليد و عرضه با توجه به كيفيت و توقع بازار رشد خواهد نمود و رقابت سالم همراه با ارائه باكيفيت محصولات و ارتقاء خدمات علمي خواهد بود. اين تحول در بازار عرضه آبزيان زينتي اجتناب ناپذير مي باشد.
در آينده با توجه به افزايش سطح اطلاعات از روشهاي نگهداري و پرورش آبزيان زينتي به طبع با تعاملات بازار تقاضا و عرضه نويد بخش اصلاح سيستمهاي فرسوده خواهيم بود و تفكر بسته ماندن در مراكز توليد ماهيان زينتي بمنظور جلوگيري از انتقال دانش و تجربه راه به جايي نخواهد داشت.
مزيتها
درحال حاضر توليد آبزيان زينتي در ايران از جمله كارهاي زود بازده مي باشد . اين كار بر خلاف ساير فعاليتهاي آبزي پروري داراي مزيتهاي زير است :
1-براي احداث يك مركز تكثير و توليد ماهيهاي زينتي نيازي به موافقت سازمان آب ، محيط زيست ، منابع طبيعي ، شهرداري نمي باشد.
2-اين كار در تمامي نقاط شهري ، غيرشهري ، و حتي در زير زمين و يا يك مكان مسقف و فضا هاي بلا استفاده به راحتي قابل انجام است و با حداقل سرمايه مي توان اين كار را شروع كرد. درصورتيكه براي احداث يك مزرعه پرورش ماهيان سردابي يا گرمابي نياز به سرمايه زياد مي باشد. درحاليكه در پرورش ماهيان زينتي هر آكواريوم يك واحد توليدي محسوب شده و براي كار در يك مكان كمتر از 100 متر نيازي به مجوز نيست.
3-حداقل يك مكان توليدي اقتصادي كه به آن موافقت اصولي داده مي شود مكاني به مساحت 100 متر مي باشد كه ظرفيت توليد حداقل 50 هزار قطعه را دارا باشد.
4-احداث يك سالن تكثير و پرورش ماهيان زينتي با ظرفيت توليد 50 هزار قطعه با سرمايه اي معادل 150 ميليون ريال به بهره برداري مي رسد و در صورت داشتن فضاي سرپوشيده با حدود 60 ميليون ريال به بهره برداري مي رسد. كه نسبت به پرورش ماهيان خوراكي بسيار كمتر و بازدهي آن در صورت توليد 50 هزار قطعه در سال 100 ميليون ريال مي باشد.
5-ميزان اشتغال در اين كار به ازاي هر 30 هزار قطعه يك نفر مي باشد و به ازاي هر 85 ميليون ريال يك نفر است كه با كمترين هزينه امكان اشتغال را براي فارغ التحصيلان و نيروي جوان بيكار فراهم مي آورد و هزينه توليد اقتصادي هنوز پايين تر از واردات است.
6-از آنجائيكه كشور ما از لحاظ اقليم و موقعيت جغرافيايي در خاورميانه داراي موقعيت بسيار مناسب مي باشد امكان توليد و صادرات مجدد به كشورهاي منطقه و اروپا فراهم است.
مشكلات و تنگناها
در اين بررسي و با ديدن روند رو به توسعه تجارت ماهيان زينتي در جهان و درايران مي توان آينده اي روشن را در اين صنعت پيش بيني كرد.
با اين حال روند توسعه پايدار در بخش توليد و تجارت آبزيان زينتي بسيار ضروري به نظر مي رسد. چرا كه با روندي پايدار مي توانيم انتظار داشته باشيم كه در آينده اي نه چندان دور با صادرات و حضور موثر در بازارهاي جهاني علاوه بر توسعه در اين بخش و ارز آوري قابل توجه ضمينه شكوفايي اقتصاد ملي و صادرات غير نفتي را فراهم آوريم. كشور ما با توجه به پتانسيل خوب منطقه و اقليم مناسب و با توجه به نيروي جوان فارغ التحصيلان رشته شيلات و بيولوژي آبزيان ميتواند آينده اي روشن براي حضور علاقه مندان و متخصصين اين رشته بيش از پيش باشد.
با اين حال هنوز مشكلاتي كهنه دست بر گريبان اين صنعت نوپا مي باشد، كه با درايت خود توليد كنندگان و نگاهي ملي قابل حل و فصل است. البته اين مهم همياري و همدلي تمامي دست اندركاران اين صنعت را مي طلبد تا سسله مسايل و مشكلات اين بخش به دور از نظرهاي شخصي حل شود. مهمترين مشكلات اين صنعت را مي توان تيتر وار اين گونه عنوان كرد :
الف ) بالا بودن هزينه هاي توليد در ايران
1) با لا بودن هزينه گرمايش : اكثر مراكز توليد آبزيان زينتي به دليل حضور در نيمه شمالي كشور يك فصل از سال را به عنوان فصل سرما بايد نسبت به گرم كردن سالنهاي خود اقدام كنند.
2) هزينه برق مصرفي :
برق مراكز توليدي ماهيان زينتي با نرخ كشاورزي محاسبه نمي شود و پرورش دهندگان و توليد كنندگان برق مصرفي خود را بايد با هزينه تجاري يا شهري بپردازند.
3) بالا بودن درصد بهره بانكي براي اين بخش: بالا بودن و گاهاً عدم تخصيص مورد نياز وام بانكي براي اين كار در ترغيب و تشويق توليد كنندگان اين بخش را كاهش مي دهد.
4) بالا بودن هزينه جابه جايي و ارسال :
اكثر توليد كنندگان بايد محصول خود را در كمترين زمان و با بهترين وسيله به بازار عرضه برسانند كه هواپيما بهترين وسيله، اما با هزينه حمل بسيار بالا و نامنظم بودن پروازها مي باشد.
ب )پايين بودن دانش و آگاهي توليد كنندگان و مردم
1 ) چون اكثر توليد كنندگان به صورت تجربي به اين كار روي آوردند به رغم اين موضوع سطح دانش آنها در حد زير ديپلم و يا نا آگاه به علم آبزيان است.
بنابراین در مسائلي مانند:
ژنتيك، تغذيه ، تكثير،پرورش، بهداشت ، بيماري و....اطلاعاتشان تجربي و محدود است.
2 ) عدم گرايش فارغ التحصيلان شيلات به كار در اين رشته: كه دليل آن عدم آگاهي و اطلاعات ناچيز آنان در زمينه آبزيان زينتي است. چرا كه حتي يك كتاب و يا يك واحد در اين خصوص در دانشگاه به آنها تدريس نمي شود.
3) بسته بودن در مراكز توليد ماهيان زينتي به روي علاقه مندان و دانشجويان
4) عدم ارتباط مستمر توليد كنندگان با يكديگر و تعامل و همفكري و استفاده از روشهاي علمي و تجربي جديد يكديگر.
5) كمبود كتابها و منابع علمي قوي در اين زمينه به زبان فارسي.
6)‌عدم آگاهي و اطلاعات مردم در خصوص شيوه هاي نگهداري آبزيان زينتي .
7)عدم اطلاع رساني و خدمات رساني توسط فروشندگان و مراكز خدماتي به مردم .
ج ) فعال نبودن بخش جنوب كشور
عليرغم پتانسيلهاي بالا و اقليم مناسب و گرماي خوب و شرايط آب و هوايي مناسب كه هزينه هاي توليد را در اين مناطق پايين تر مي نمايد، بخش جنوبي كشور به دليل دور بودن از بازار بزرگ مصرف تهران داراي رشد چنداني نبوده بويژه اينكه در جنوب كشور به دليل عرضه كم بازار از پتانسيل خوبي براي توليد وعرضه برخوردار است .

د) واردات بي رويه گونه هايي كه دركشورتوليد مي شود.
متاسفانه برخي از فروشندگان سعي بر به انحصار در آوردن بازار اين آبزيان را دارند و براي از پا در آوردن توليد كنندگان داخلي كه با زحمت فراوان به توليد اقدام مي نمايند، اقدام به واردات گونه هاي توليد شده در داخل كشور را مي نمايند. البته واردات به منظور تجديد نسل مولدين داخلي كاري ضروري به نظر مي رسد. اما واردات مداوم گونه هايي كه در كشور توليد مي شوند باعث روكود بازار توليد كنندگان داخلي مي شود.
ي) توهم واردات ارزان و توليد گرانقیمت
بسياري از توليد كنندگان واردات را كاري كم دردسر و راحتر از توليد مي پندارند. درحاليكه توليد با روش اقتصادي بسيار ارزان و بدون هزينه هايي نظير: ترانسپورت – گمركي – بيمه – حمل ونقل – استرس تلفات و بيماري و... است.
نصوير شماره (8) يكي از فروشگاههاي آبزيان زينتي در تهران/به گالری مراجعه شود
پيشنهادات
موارد بالا عمده ترين مشكلات اين صنعت در كشور است. البته نبود امنيت سرمايه گذاري در اين بخش به علت اقتصاد بيمار كشور مهمترين عامل عدم سرمايه گذاريهاي كلان در زير ساختهاي اين صنعت است. بطور مثال هنوز در كشور يك آكواريوم عمومي بزرگ و متناسب نداريم در حالي كه در اكثر شهرهاي بزرگ و توريست پذيرمان نظير تهران ، اصفهان ، مشهد ، بندرعباس ، كيش و... اين پتانسيل را دارند كه يك آكواريوم عمومي عالي داشته باشند.
علاوه بر آن فروشگاهها و مراكز فروش در شهرهاي كشور بايد توسط افراد متخصص و داراي توان خدمات رساني اداره شوند. با اين حال اكثرفروشندگان اطلاعات كافي در اين زمينه ندارند و حداقل خدمات رساني را انجام مي دهند واين گونه مي توان عنوان كرد كه بيشتر فروشنده هستند. اما به رغم اين موضوع مشكلات موجود در اين صنعت قابل حل و پيگيري اما زمان بر هستند.
الف ) درخصوص پايين آوردن هزينه هاي توليد پيشنهادات زير به نظر مي رسند:
1- درخصوص بالا بودن هزينه هاي گرمايش پيشنهاد مي گردد براي گرم كردن سالنها به جاي استفاده از بخاريهاي برقي اكواريومي با كم كردن ارتفاع سالنها و بستن پنجرها و درها از بخاري گازي جهت گرم نمودن سالنها استفاده گردد.
2- درخصوص هزينه برق مصرفي باتوجه به ابلاغيه شوراي محترم اقتصاد درخصوص قانون بودجه سال 1385 مبني بر محاسبه برق واحدهاي توليد و پرورش ماهي با بهاء كشاورزي هرچه سريعتر موضوع پيگيري و راه كار عملياتي و اجرايي آن با شركت برق حل و فصل شود.
3- احتمالا موضوع اقتصادي بودن اين فعاليت در كشور با بانكهاي عامل جا نيفتاده است. لازم است براي اين بخش شيلات به عنوان صنعت نوپا و اشتغال زا براي فارغ التحصيلان رشته شيلات تسهيلات ويژه با سود كم در نظر گرفته شود.
4- البته هزينه بار هواپيمايي در اكثر كشورها بالا مي باشد اما لازم است به منظور توان رقابت در بخش صادرات علاوه بر بالا بردن توان ترانسپورت هوايي نرخ بار نيز از تخفيفهاي خوبي برخوردار شود. در قسمت بار داخلي نيز بايد اين امكان فراهم گردد و محموله ها با حداقل تاخير حمل شوند.
ب) در مورد افزايش سطح علمي و آگاهي مردم پيشنهاد مي شود:
1- براي توليد كنندگان كلاسهاي آموزشي علمي و كاربردي تشكيل شود كه علاوه بر سطح بندي دراين كلاسها به توليد كنندگان روشهاي نوين تكثيرو پرورش با استفاده از اساتيد مجرب و يا اساتيد خارجي معتبر جديدترين اطلاعات ارائه گردد.
2- گذاشتن يك واحد آشنايي با تكثيرو پرورش ماهيان زينتي در رشته شيلات يا دوره هاي آموزشي مي تواند به بالا بردن سطح آگاهي دانشجويان رشته شيلات كمك نمايد. البته اين دوره ها توسط شيلات و انجمنهاي علمي و پژوهشي دانشگاهها به صورت كارگاه هاي آموزشي دوره اي برگزار مي گردد كه كافي به نظر نمي رسد.
3- امروزه تكنيكهاي تكثير و پرورش ماهيان زينتي بسيار متداول شده است. در اكثر كشورها شما مي توانيد از يك سالن توليد ماهيان زينتي بازديد نماييد.
به نظر مي رسد در حال حاضر بسته نگه داشتن در سالنهاي توليد به روي علاقمندان تنها جنبه تجاري داشته باشد. چون اكثر توليد كنندگان از جويندگان علم و دانشجويان استقبال مي كنند. البته بازديدها بايد در زمان فراقت كار توليد كننده باشد تا جنبه مزاحمت نداشته باشد.
4- اگرچه درحال حاضر تعداد واحدهاي توليدي كم مي باشد و به 1000واحد نمي رسد ، اما در آينده ضرورت تشكيل يك اتحاديه سراسري منسجم و كار آمد و نه اتحاديه اي كه منافع افراد يا گروهي خاص را دنبال كند ضروري به نظر مي رسد با اين حال تعامل و ارتباط و همفكري به دور از مسايل حاشيه اي تجاري مي تواند در پيشبرد اهداف توليدي و صنفي بسيار موثر باشد.
5- اگرچه كتابهاي خوبي تاكنون به چاپ رسيده است اما ضرورت تدوين كتاب و جزوات آموزشي بيش از پيش احساس مي شود. افزايش سايتهاي اينترنتي و تدوين برنامه هاي تلوزيوني آموزشي و يا فيلمهاي آموزشي درخصوص توليد مثل و نگهداري اين آبزيان بسيار مفيد مي باشد. دامنه اين اطلاع رساني هرچه وسيع تر و همه گير تر با شد در افزايش سطح آگاهيهاي عمومي موثرتر است.
6- بايد فروشندگان داراي مهارتهاي تجربي و يا علمي و يا داراي گواهينامه معتبر درخصوص اين حرفه باشند. اطلاع رساني و خدمات رساني مناسب علاوه بر جلب مشتري و رضايت مندي آنها باعث فروش بيشتر و اشاعه بيشتر اين كار مي شود.
ج) براي فعال شدن بخش جنوبي كشور
1- اگرچه بخش جنوبي كشورمان داراي پتانسيل بسيار بالا در زمينه توليد مي باشد، اما هنوز از لحاظ توليد و اشتغال فاصله زيادي با استانهاي ديگر دارد. آكواريومهاي عمومي بزرگ براي شهرهايي كه در مجاورت با دريا قرار دارند مي تواند علاوه بر جلب توريست و گردشگر موجب رونق اين فعاليت در اين استانها و شهرها گردد.
2- به علت گرم بودن اين استانها بسياري از هزينه هاي توليد در اين مناطق كم ميشود.
بنابراين از مناطق توجيه پذير براي توليد مي باشند با توجه به اينكه اغلب فروشندگان در اين استانها ماهيهاي خود را از استانهاي تهران – مركزي – اصفهان- شيراز تهيه مي نمايند.
3- افتتاح فروشگاههاي معتبر مي تواند موجب جذب علاقه مندان و اميدواري خدمات رساني براي مصرف كنندگان باشد.
د) دربخش واردات بايد با برنامه ريزي بهتر و نظارت شديد و كنترلهاي بهداشتي علاوه بر جلوگيري از ورود ماهيهاي بيمار و كنترل بيماري از ورود بي رويه گونه هايي كه در كشور توليد مي شوند نيز جلوگيري نمود. بلكه به منظور تنوع بخشي در توليد داخلي به دنبال گونه هاي اقتصادي و قابل تكثير در شرايط ايران بايد بود.

تحقیقات شیلات آبزیان

بخش تحقيقات شيلات و آبزيان                            استان اصفهان با دارا بودن منابع آبی فراوان به عنوان يكی از مهمترين استانهای غير ساحلی به منظور فعاليت آبزی پروری در آبهای داخلی شناخته شده است . بر همين اساس بخش تحقيقات شيلات برای اجرای طرحهای تحقيقاتی علمی - كاربردی و بر طرف نمودن مشكلات اجرايی پرورش دهندگان به منظور توسعه پرورش آبزيان از سال 1374 آغاز به كار نموده است ، حسب نياز اين بخش دارای سه واحد تحقيقاتی می باشد:   1 - واحد تحقيقات تغذيه آبزيان: وظايف عمده اين واحد عبارت است از شناسائی منابع خوراكی و تعيين ارزش غذايی آنها به منظور كاربرد در جيره های آبزيان ، تعيين احتياجات غذايی آبزيان ،‌ بررسی نقش مواد مغذی در رشد و پرورش ماهيان و افزايش بهره وری خوراك با استفاده از مواد افزودنی   2 - واحد تحقيقات تكثير و پرورش آبزيان: اين واحد مسئوليت ارائه و اجرای طرحهای تحقيقاتی در زمينه روشهای تكثير ، افزايش درصد لقاح و ماندگاری لاروها و بچه ماهی ، انتخاب ماهيان مولد برتر به منظور توليد بچه ماهيان با سرعت رشد بيشتر ، دستيابی به بهترين روشهای پرورشی و ارزيابی روشهای مختلف افزايش توليد در واحد سطح و همچنين تاثير مديريت صحيح بر توليد را به عهده دارد.   3 - واحد تحقيقات هيدرولوژی و هيدروبيولوژی: شناسايی منابع آبی استان و تعيين قابليت آبزی پروری آنها و نيز تعيين گونه مناسب ماهی  جهت پرورش در منابع آبی ، زيست شناسی انواع گونه های مختلف آبزيان ،‌ شناسايی ارگانيسمهای آبزيان در منابع آبی و نقش آنها در زنجيره غذايی ، شناخت محيط زيست جانوران آبزی،  روابط متقابل  بين آنها و محيط و شناسايی گياهان آبزی غالب در منابع آبی وظايف اين واحد است.   طرحهای تحقيقاتی بخش شيلات:   1- عنوان طرح:   بررسی اثرات استرس تراكم نگهداری بر شاخصهای هماتولوژيك ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج:  در اين آزمايش استرس تراكم نگهداری باعث كاهش تعداد گلبولهای سفيد، درصد لنفوسيتها و ترومبوسيتها و افزايش درصد نوتروفيلها گرديد. ساير شاخصهای خونی تفاوت معنی داری نسبت به استرس تراكم نگهداری نشان نداد.   2-عنوان طرح:   مطالعات هيدرولوژی و هيدروبيولوژی به منظور امكان تكثير و پرورش آبزيان آب شور اهداف: تعيين پتانسيل بالقوه مناطق شرق اصفهان در نواحی سگزی — جرقويه و ورزنه در رابطه با تكثير و پرورش آبزيان آب شور و تعيين استعدادهای نواحی مختلف بطور مجزا برای سرمايه گذاری بخش خصوصی در اين فعاليت و توليد پروتئين.   3-عنوان طرح: بررسی راندمان توليد در كشت توام كپور ماهيان با استفاده از كوددهی نتايج: متوسط كل توليد ناخالص در استخرهای آزمايشی 1963 و دراستخرهای پرورشی 1701 كيلوگرم در هكتار بوده است. متوسط كل توليد خالص در استخرهای آزمايشی 510 كيلوگرم در هكتار بيش از استخرهای پرورشی بود. متوسط ضريب تبديل كود آلی پوسيده در استخرهای آزمايشی 1 : 16 به دست آمد.   4-عنوان طرح: بررسی اثرات استرس تراكم نگهداری بر شاخصهای سرمی ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج: درماهيهای كه در تراكم بالاتر از تيمار شاهد نگهداری شدند نوعی پاسخ به استرس مزمن ايجاد شد و كورتيزول سرم خون اين ماهيها بطور محسوسی افزايش يافت. اين امر باعث افزايش جذب اكسيژن و جريان خون شده و روند تجزيه ذخاير قندی و غيرقندی را در ماهی تسريع می كند. همچنين باعث اختلالات آب و الكتروليت بدن ماهی شده و در نهايت ميزان مرگ و مير با افزايش تراكم جمعيت بالا می رود.   5- عنوان طرح: تعيين مدت زمان و روش نگهداری مناسب برای پوسيدگی كود آلی مورد استفاده در آبزی پروری اهداف: 1 - تعيين بهترين شرايط و زمان نگهداری كود برای دستيابی به حداكثر بهره برداری از آن در شرايط كارگاهها. 2 - بررسی روند تجزيه مواد سلولزی در طي مراحل تخمير كود آلی. 3 - تعيين مناسبترين زمان ماندگاری كود آلی. 4 - تعيين مناسبترين روش نگهداری كود آلی.   6- عنوان طرح :  پرورش ماهی قزل آلا در استخرهای سيمانی با استفاده از آب چاه و دستگاه هوا دهی نتايج:  با توجه به آناليزهای آماری و نتايج حاصله تراكم 62 قطعه در متر مربع برای ماهی دار كردن اين گونه در استخرها با وجود دستگاه هواده توصيه می شود.   7- عنوان طرح:  برآورد توان توليد آبزيان در سد حنا نتايج: 1 - با توجه به دمای آب و تجارب موجود، پرورش ماهی در قفس در درياچه سد حنا مناسبترين سيستم توليد ماهی می باشد. 2 - با خارج سازی ماكروفيتها از 100-50  هكتار اراضی خشك شده سواحل شمالی ،‌ شمال شرقی و شمال غربی درياچه در هنگام پسروی آب می توان نسبت به توليد 3/133 - 6/66 تن قزل‌آلای رنگين كمان به روش پرورش در قفس اقدام نمود.   8- عنوان طرح:   اثرات جايگزينی جو به جای ذرت در جيره بر خصوصيات كمی و كيفی ماهی كپور معمولی نتايج:  نتايج حاصل از اجرای اين آزمايش نشان داد كه جيره های حاوی جو در كليه سطوح جايگزين از نظر افزايش وزن و ضريب تبديل خوراك تفاوت معنی داری با جيره شاهد (حاوی ذرت ) نشان ندادند وليكن از لحاظ عددی ارقام بهتری را ارائه نمودند.  100 درصد جايگزينی جو به جای ذرت در جيره شاهد بهترين راندمان تبديل خوراك را به خود اختصاص داد و همچنين چون جيره حاوی جو با 100 درصد جايگزينی به جای ذرت در جيره شاهد اختلاف معنی داری از نظر تاثير بر تركيبات شيميايی لاشه و ماهيچه نشان نداد می توان گفت كه حذف ذرت از جيره اين ماهی و جايگزينی كامل جو به جای ذرت امكان پذير خواهد بود.   9- عنوان طرح:   اندازه گيری انرژی قابل هضم (DE)  و انرژی قابل سوخت و ساز (ME) مواد پروتئينی در ماهی قزل آلای رنگين كمان (در شرايط ايران )‌ اهداف: 1 - بدست آوردن ارقام مربوط به DE  و ME  مواد خوراكی جهت فرموله كردن جيره خوراكی ماهی قزل آلا. 2 - تعيين ارزش غذايی مواد پروتئينی و اهميت آنها در تغذيه ماهی قزل آلا و تهيه جداول مربوطه . 3 - ارزيابی مواد خوراكی پروتئينی از نظر قابليت هضم و جذب 4 -  بدست آوردن ارتباط منطقی بين DE   و  ME 5 - افزايش توانايی در قابليت  استفاده از مواد خوراكی مختلف در شرايط اقتصادی مختلف 6 - افزايش قدرت جايگزينی مواد مختلف و تهيه جيره بالانس شده 7 - كاهش هزينه خوراك ماهی قزل آلا با كاربرد اطلاعات حاصله در جيره نويسی   10- عنوان طرح:  اثر چربی جيره بر خصوصيات كمی و كيفی ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج: نتايج حاصله نشان داد كه اثر تيمار چربی (روغن ماهی ) بر افزايش وزن، بازده نسبی پروتئين، ضريب تبديل غذايی و ميزان رشد ويژه معنی دار است . بهترين نتيجه در رشد با تيمار 15 درصد چربی بدست آمد. همچنين بين جيره های حاوی روغن ماهی و جيره شاهد (جيره تجاری ) اختلاف معنی داری مشاهده نشد. اين تحقيق همچنين نشان داد كه انرژی مكمل ناشی از چربی  باعث  استفاده  مناسب از پروتئين  در رشد می گردد.   11- عنوان طرح:   كاربرد ضايعات چربی( اسيد چرب) كارخانجات روغن كشی در جيرة  ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج:  نتايج حاصله نشان داد كه در سطح 10 درصد اين ماده خوراكی اثرات مطلوبی بر صفات كمی و كيفی اين ماهی خواهد داشت.   12- عنوان طرح: بررسی ليمنولوژيك درياچه سد خميران  نتايج:  نتايج حاصله نشان داد كه باتوجه به خواص فيزيكوشيميايی آب درياچه و حضور 16 خانوادة بنتوز، 16 تيره گياه آبزی و شنايايی ماهيان موجود در درياچه، اين محيط به منظور پرورش و رهاسازی ماهيانی چون قزل آلا مناسب می باشد.   13- عنوان طرح:  تكثير و پرورش كرم‌خاكی و كاربرد در تغذيه ماهی قزل آلای رنگين‌كمان نتايج:  نتايج حاصله نشان داد كه تيمار كود گاوی، خاك اره و سبوس گندم نسبت به ساير تيمارها محيط و بستر مناسبتری را برای رشد و تكثير كرم خاكی فراهم می كند.   14- عنوان طرح: اثرتغذيه چربی بر ليپيدها و ليپوپروتئنهای سرم خون ماهی قزل‌آلای رنگين‌كمان نتايج:  يافته های اين طرح نشان داد كه مقدار تری گليسريد و VLDL در گروههای دارای 5، 10، 15 و 20 درصد چربی تدريجاً كاهش می ‌يابد. تغييرات HDL در گروههای 5 و 15 درصد و تغييرات LDL  در گروههای 15 و 20 درصد چربی مشاهده گرديد. همچنين ميزان رشد در گروههای 5 و 15 درصد چربی بيش از دو گروه ديگر است.   15- عنوان طرح:  اثر گرسنگی بر پارامترهای مورفولوژيكی و هماتولوژيكی ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج : در اين طرح مشخص گرديد كه گرسنگی و فقر غذايی باعث كاهش معنی دار ضريب چاقی، وزن كبد، شاخص كبدی، وزن جربی احشايی، وزن خشك و ميزان قند خون در ماهی می گردد. اما ميزان كلسترول خون وابستگی چندانی با وضعيت تغذيه ای ماهی نداشت.   16- عنوان طرح:  جايگزينی كنجاله كانولا بجای پودر ماهی در جيره ماهی قزل آلای رنگين كمان نتايج :  بخش اجرايی طرح مذكور خاتمه يافته و داده های حاصله در حال آناليز است اما هنوز نتايج آن ارائه نگرديده است.

صفحه اصلي

معرفي استان

اطلاعات راهنماي گردشگران

راهنماي شهروندان و خدمات

تجارت و صنعت

فرهنگ و هنر

بهداشت و درمان

آموزش

اشتغال و نيروي انساني

كشاورزي و محيط‌زيست

اجتماعي

مسكن و شهرنشيني

امور قضايي و قوانين

فرصت‌هاي سرمايه ‌گذاري

دستگاه‌هاي استاني

حمل و نقل عمومي برون شهري

انرژي

تسهيلات اشتغال

دفاتر فناوری اطلاعات روستایی

پيوندهاي مفيد

 

مصرف ال کارنیتین

اثرات مصرف ال کارنيتين درجيره غذايی  ماهيان:

         ال کارنيتين را بعنوان يک شبه ويتامين با قابليت های بالای متابوليکی و فيزيولوژيک می شناسنداين ماده بر روی اسيد های چرب داراي زنجيره بلند موثر بوده و باعث می شود تاآنها با سرعت بيشتری وارد چرخه توليد انرژی درون سلولی شده و کمتر در بافتهای بدن تجمع يابند. همچنين اين ماده بر روی اندامهای توليد مثل در بسياری از موجودات زنده تاثيرگذاشته و باعث بالاتر رفتن قدرت باروری درآنها ميگردد.  مصرف اين ماده درگروههای مختلف آبزيان چندی است که مورد توجه قرار گرفته است،اما آنچه که دراين مقاله بعنوان آبزيان مورد بررسی قرارمی گيرد صرفاخانوادههای ماهيان می باشد.هرچند كه اين روزها مطالعات در زمينه کارايی ال کارنيتين از جانوران آبزی فراتر رفته و حتی بر روی جلبکها و سايرگياهان دريايی نيزپژوهشهايي صورت گرفته است. اصولاماهيان ازلحاظ  فرم تغذيه،شرايط زيست محيطي و همچنين زمان و نحوه توليد مثل شامل گونه هاي متفاوتی می باشند به مقدار متفاوتي از ال كارنيتين جهت انجام فعاليتهاي توليد مثلي خود نياز مند هستند.اين موجودات از نظر شرايط  زيست محيطي در سه گروه مختلف طبقه بندي مي شوند:اول آنهايي كه صرفا درآبهاي آزاد ،اقيانوسها و اصطلاحا درياهاي شور زندگي مي كنند وكليه فعاليتهاي زيستي خود را نيز در آنجا انجام مي دهند،دوم دسته اي كه در رودخانه ها،بركه هاو درياچه هاو يا اصطلاحا در آبهاي شيرين زندگي مي كنند وبالاخره گروه سوم آن دسته از آبزيان هستند كه در مقاطعي از زمان حيات خود در هردو گروه آبهاي شيرين و شور درحال تردد هستند به طور مثال ماهياني كه در فصل توليد مثل از اقيانوسها به درون رودخانه ها مي آيند و سپس به زادگاه اصلي خود باز مي گردنددر اين گروه قرار مي گيرند. بر طبق مطالعاتي كه كوهن در سال 1970 انجام داده است مشخص گرديد كه 2/41 درصد ماهيان  درآبهاي شيرين ،2/ 58 در صد در اقيانوسها و آبهاي شور و تنها 6/. در صد از آنها به صورت مهاجر بين آبهاي شور و شيرين زندگي مي كنند  از سوي ديگر به لحاظ تغذيه نيزمي توان ماهيان را به چهار گروه متفاوت تقسيم نمود دسته اول ريزه خواران و ديتريت خواران هستند كه از ديتريتوسها، موجودات ميكروسكپي ، پلانكتونها وجلبكهاي ريز و تغذيه مي كنند و معمولا غذاي مورد نيازخود را با ترانسفر آب محيط زندگي خود به درون دستگاه گوارش فراهم مي سازند.كپور هاي لجن زي و نيز انواع موگيل ها (خانواده كفال ها ) را مي توان از جمله اين گروه از ماهيان ناميد. دسته دوم گروه ماهيان  علف خوار كه صرفا تغذيه گياهي داشته و تامين غذاي آنها از طريق گياهان وجلبك صورت مي گيرد ، انواع كپور ماهيان علفخوار،كپور ماهي نقره اي و خامه ماهيان و بعضي از انواع ماهيان تيلا پيلا در اين رده بندي قرار مي گيرند. گروه ماهيان گوشتخوار كه ماهيان شكارچي بوده و با صيد سايرماهيان نيازهاي خود را فراهم مي سازند مانند قزل آلا ،ماهيان آزاد ،ماهي اطلس و همچنين ماهيان دم زرد. و بالاخره ماهيان همه چيز خوار كه تغذيه موردي دارند مانند انواع كپور معمولي ،گربه ماهي كانالي وبرخي از انواع تيلا پيا . ميتوان ماهيان را ازلحاظ نوع پرورش نيز به سه گروه تقسيم بندي نمود ماهياني كه به صورت طبيعي بدنيا آمده توليد مثل نموده و از مكانهاي طبيعي صيد مي شوند .ماهياني كه در كل دوره زندگي به صورت دستي و توسط انسان پرورش داده مي شوند و در كل دوران زندگي نيز تا زمان صيد در بستر گاه هاي كنترل شده به سر مي برند و گروه سوم آن دسته از ماهياني هستند كه تا بخشي از زمان زندگي توسط انسان پرورش داده مي شوند و سپس به آبهاي آزاد رها مي شوند تا بقيه عمر خود را به صورت آزاد زندگي كنند. در ماهيانی که به صورت پرورشی نگهداری می شوند ميزان ال كارنيتين موجود در غذای ماهی بدون اضافه نمودن ال كارنيتين به جيره  بين 10 تا 120 ميلی گرم به ازای هر کيلوگرم غذا متغير می باشد. با توجه به بررسي هاي صورت گرفته مشخص گرديده است كه الزاما همه    گونه هاي ماهيان بوسيله تغذيه طبيعي خود ال كارنيتين لازم براي فعاليتهاي فيزيولوژيك خود را به دست نمي آورند و هرچه ماهي در رده پايين تري از طبقه بندي آبزيان قرار بگيرد ميزان دريافت ال كارنيتين با ميزان واقعي نياز آنها متفاوت خواهد بود به طوريكه بسياري از نقيصه هايي كه در ماهيان پست تر در گر دش خون و توليد مثل و هضم و جذب مواد غذايي به وجود مي آيد و همچنين مقاومت آنها در برابر بيماريها رامي توان با اضافه نمودن مقدار بيشتري از ال كارنيتين به جيره غذايي بر طرف نمود كه به آن اشاره خواهد شد.  ماهياني كه تغذيه آنها بوسيله ريزه خواري صورت ميگيرد بخشي از موادي را كه براي ساخت كارنيتين در بدن  نياز دارند از چرخه هاي توليد انرژي در بدن ميكرو ارگانيسمها بدست مي آورند. زنجيره هاي كوتاه بتائين ، كولين ،اسيد فوليك و اسيد گاما بوتيريك را مي توان از جمله اين مواد ناميد. حتي در ماهيان پست تري كه در رديف هاي پايين تر خانواده آبزيان قرار ميگيرند مقدار قابل توجهي از اسيدآمينه هاي متيونين، ليزين و ترئونين در جهت ساخت اين ماده مصرف مي شود. آنچه كه درباره ال كارنيتين در ماهيان ريزه خوار گفته شد تا اندازه زيادي در ماهيان گياه خوار نيز صدق مي كند اين دسته از ماهيان بخش اعظم پروتئين هاي مورد نياز بدن خود را از پروتئين هاي گياهي بدست مي آورند. بافتهاي گياهي بر خلاف جانوران از ميزان كمتري از ال كارنيتين برخوردار هستند و به همين خاطر ميزان دريافت ال كارنيتين اين حيوانات نيز به اندازه كافي نخواهد بود و به همين خاطربا اضافه نمودن ال كارنيتين به صورت دستي به جيره غذايي اين حيوانات نيز مي توان اثرات محسوسي را پيش بيني نمود. بر خلاف آنچه كه در باره اين دو گروه گفته شد ماهيان گوشتخوار و ماهيان همه چيز خوار بعلت اينكه بخش اعظم غذايشان را از پروتئين هاي حيواني بدست مي آورند كه از گوشت شكار آنها تامين مي شود از لحاظ نسبت دريافت ال كارنيتين با ميزان احتياج خود مشكلي نخواهند داشت چرا كه بافت عضلاني سر شار از ال كارنيتين مي باشند در اين گروه از ماهيان مي توان اثرات مورفولوژيك محسوس تري را در ميزان حجم توده عضلاني و يا كيفيت اسپرم با اضافه نمودن ال كارنيتين پيش بيني نمود. همچنين مطالعات نشان داده  ماهياني كه به صورت پرورشي و دستي غذا داده   مي شوند نسبت به ماهياني كه به صورت آزاد زندگي مي كنند ميزان ال كارنيتين كمتري از غذايشان دريافت مي دارند كه قسمت اعظم اين مسئله به خاطر كيفيت موادي است كه در مراكز پرورش ماهيان به كار مي رود كه بعضا قسمت عمده آنها باقيمانده هاي محصولات مصرف شده ميباشد. از اين رو اضافه نمودن ال كارنيتين به صورت دستي به جيره غذايي ماهيان پرورشي ضروري به نظر مي رسد. اصولا وجود ال كارنيتين در ماهيان براي انجام فعاليتهاي متابوليكي و همچنين انتقال زنجيره هاي اسيدچرب سنگين به درون ميتوكندريها ضروري مي باشد اثر اصلي اين ماده در اين رابطه با شركت در ساخت آنزيم كارنيتين استيل ترانسفراز مشخص مي گردد كه در داستيله كردن استيل كوآنزيم آ و آزاد سازي كوانزيم  نقش دارد.مطالعاتي كه بر روي آبزيان و ساير حيوانات صورت گرفته نشان داده است كه اگر در جيره غذايي اسيد هاي چربي با زنجيره هايي سنگين تر از 8 كربن وجود داشته باشد، كارنيتين بر روي آنها اثر گذار خواهد بود. همچنين اين ماده بر مواد داراي اسيد پالميتيك موثرتر بوده و آنها را به داخل ميتوكندري انتقال مي دهد.كارنيتين تنها تركيب شبيه ويتامين   مي باشد كه فرم ال آن فعال مي باشد در برخي از گونه هاي ماهيان پست وجود اسيد اسكربيك و نياسين به عنوان مواد اصلي ساخت اين ماده ضروري مي باشد بخش اعظمي از اين نياسن در حضور تريپتوفان فعال   مي شود.بر پايه مطالعاتي كه در سال 1970 توسط جونز و بلينسكي بر روي ماهيان قزل آلا صورت پذيرفت نشان داده شد كه اضافه نمودن ال كارنيتين به ميزان 350 تا 500 ميلي گرم به ازاي هر كيلو گرم از غذامي تواند ميزان اكسيداسيون چربي ها را بالاتر برده و باعث بالاتر رفتن راندمان مواد غذايي موجود در جيره اين حيوانات شود. سانتولي و همكاران در سالهاي 1986 و90 مطالعاتي را بر روي باس دريايي (ديسنتراكوس لابراكس) انجام دادند كه نشان داد اضافه نمودن 400 ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم از غذا ماهي ال كارنيتين مي تواند حجم پروتئين موجود در بدن اين حيوان را به نحو قابل ملاحطه اي افزايش داده و به افزايش وزن و كيفيت بهتر گوشت اين حيوان كمك  نمايد.در سال 1993 توريلي و همكاران  و همچنين ويل بورتل وگروهش اين مطالعات را بر روي گربه ماهيان (كلاريس گاريپينوس )انجام دادندو به اين نتيجه رسيدند كه تا30 ميلي گرم ال كارنيتين به ازاي هر كيلو گرم از جيره گربه ماهيان مي توان ميزان چربي هاي ناخواسته   بافت عضلاني را تا ميزان 23 درصد كاهش دهد.در سال 1993 علاوه بر مطالعات توريلي در يك تحقيق جداگانه كه بر روي ماهيان كپور(سيپرينوس كارپيو) توسط بكر صورت گرفت نشان داده شد كه مصرف بين 300 تا 450 ميلي گرم ال كار نيتين ميتواندكارايي پروتيين هاي جيره را تا مرز قابل قبولي بالا برد.اين مطالعات همچنين نشان داد كه در تغذيه كپور ماهيان در فصل زمستان ميزان بالاتر ال كارنيتين موثرتر مي باشد.در سال 1993 مك كيني و همكاران مطالعاتي را بر روي ماهي سالمون انجام دادند و مشخص گرديدكه مصرف ال كارنيتين مي تواند در بهبود ضريب تبديل موثر بوده و آنرا تا 9.1درصد كاهش دهد همچنين ميتوان اضافه وزني در حدود 10.7 درصد را انتطار داشت.در سال 1991 تحقيقاتي در دانشگاه كينگستون ايالات متحده توسط ترمبلي و بردلايت صورت پذيرفت و مشخص گرديد كه اضافه نمودن ال كارنيتين به جيره مي تواند ميزان ابتلا به مسموميت آمونياك در انواع ماهيان را به نحو قابل ملاحظه اي كاهش دهد. همچنين مطالعاتي كه توسط بورتل و همكارانش به سال 1994در ايالت متحده برروي قدرت باروري وكيفيت اسپرم ماهيان مولد نوعي گربه ماهي (ايكتالوروس پونكتاتوس ) صورت گرفت نشان داد كه مصرف 500 ميلي گرم  ال كارنيتين در هركيلوگرم از غذاي ماهي مي تواند قدرت توليد مثل را تا 14 درصد بالاتر برد. بنا بر آنچه كه گفته شد ال كارنيتين مي تواند نقش موثري در بهبود و افزايش راندمان فعاليت مراكزپرورش ماهي داشته باشد با مطالعات تكميل تري كه در اين زمينه صورت مي گيرد در آينده اي نه چندان دور استفاده از اين ماده در جيره غذايي آبزيان جايگاه ويژه اي خواهد يافت .تحقيقات جديد تر نشان داده است كه اين ماده علاوه بر خواص گفته شده در بالاتر بردن قدرت سيستم  ايمني و افزايش كارايي گلبولهاي سفيد نيز موثر مي باشدو مي تواندمقاومت بدن در برابر بيماريها را بالاتر برد. همچنين مشخص شده كه ميزان مورد نياز و كارايي اين ماده در ماهيان در سنين مختلف و نژادهاي گوناگون متفاوت مي باشد.ميزان  مصرف ال كارنيتين پيشنهادي براي بچه ماهيان نوزاد، بچه ماهيان انگشتي و ماهيان جوان پرورشي به ازاي هر كيلوگرم از جيره به شرح ذيل است:

ماهي كپور 100-400 ميليگرم در تغذيه زمستاني

انواع گربه ماهي  300 ميليگرم

مارماهي   100 ميليگرم

ماهي مولد گوپي  500 ميليگرم

ماهي آزاد   100-500 ميليگرم

ماهي قزل آلا در تغذيه زمستاني 500  ميليگرم

تيلا پيا   100-400 ميليگرم

  دردوره لاروي معمولا ال كارنيتين بوسيله تغذيه مستقيم لارو از  زئو پلانكتونها (مانند آرتميا) تامين مي شود .پيشنهاد ما مصرف 250 ميليگرم ال كارنيتين به ازاي هركيلو گرم از آرتمياي مصرفي مي باشد.بهتر است آرتمياها را با اسيد هاي چرب و ويتامين نيز غني سازي نمود تا بازده بالاتري داشته باشند.

شیلات ایران2

 پايگاه اطلاع رساني شيلات ايران
پيرو امضاي سند پروژه توسعه آبزي پروري در سيستان و بلوچستان فيمابين شيلات ايران، دولت ايتاليا و دفتر برنامه عمران ملل متحد، اين پروژه وارد مراحل اجرايي گرديد.
براساس اين گزارش بودجه پروژه فوق به ميزان 3 ميليون يورو است كه از سوي دولت ايتاليا به جمهوري اسلامي ايران اعطا گرديده و در طول 3 سال در استان سيستان و بلوچستان با همكاري مؤسسه تحقيقات شيلات ايتاليا و كارشناسان متخصص شيلات ايران در زمينه هاي توسعه آبزي پروري ميگو در منطقه چابهار و همچنين ماهي در منطقه زابل اجرا مي شود.

با توجه به اينكه كشور ايتاليا از پتانسيل فني قابل ملاحظه اي در زمينه آبزي پروري ميگو برخوردار نمي باشد لذا توافق شد كه با صلا حديد شيلات ايران از وجود متخصصان بين المللي از ساير كشورهاي متقدم در اين امر طي اجراي پروژه استفاده شود.

يادآور مي شودهدف از اجراي پروژه توسعه آبزي پروري در استان سيستان و بلوچستان، تقويت و توسعه فعاليتهاي آبزي پروري در راستاي توليد آبزيان و انتقال فن آوري، توسعه اقتصادي منطقه، بهبود سطح اقتصادي ـ اجتماعي، اشتغالزايي و ايجاد امنيت غذايي جامعه مي باشد.

پرورش میگو

پرورش ميگو در جنوب كشور دوباره احياء مي‌شود

تهران- خبرگزاري كار ايران

با اجراي پرورش موفقيت‌آميز ميگو در چوئيبده آبادان با رعايت اصول بهداشتي در پيشگيري از بيماري لكه‌سفيد توسط محققان موسسه تحقيقات شيلات ايران، بار ديگر پرورش ميگو در خوزستان احيا مي‌شود.
به گزارش ايلنا، در مراسم نخستين برداشت ميگوي وانامي در چوئيبده آبادان دكتر طلبي، رييس موسسه تحقيقات شيلات ايران، درخصوص تحقيقات انجام گرفته و نتايج خوب به دست آمده از پروژه تحقيقاتي معرفي ميگوي وانامي به صنعت تكثير و پرورش ميگوي كشور، گفت: با توجه به سابقه بروز بيماري لكه‌سفيد در منطقه چوئيبده آبادان، پرورش‌دهندگان ميگو دچار نگراني از آينده پرورش ميگو در اين منطقه شده بودند، لذا موسسه تحقيقات شيلات با معرفي و وارد كردن ميگوي غيربومي وانامي اقدام به اجراي پايلوت پرورش ميگو با رعايت اصول بهداشتي در پيشگيري از بيماري لكه ‌سفيد كرد كه با موفقيت روبه‌‏رو شد؛ لذا در صورتي كه پرورش‌دهندگان با رعايت اصول بهداشتي اقدام به پرورش ميگوي وانامي كنند، قطعاً موفق خواهند بود.
در ادامه، مهندس اسكندري، وزير جهاد كشاورزي، تاكيد كرد: كار بايد با تعقل و علم و براساس مستندات موجود و نتايج حاصل از تحقيقات باشد، در غير اين صورت با شكست مواجه خواهد شد.
وي، در ادامه تصريح‌‏كرد: خودكفايي گندم چون بر اصول و مباني علمي بنا نهاده شده بود، علي‌رغم خشكسالي 11 استان نه تنها نيازي به واردات گندم نداشتيم؛ بلكه بيش از نياز هم توليد شد. بايد پرورش‌دهنده سايت را راه‌اندازي كند و سپس به رفع مشكلات بپردازيم. موسسه تحقيقات موظف است گونه‌هاي مختلف را به جامعه پرورش‌دهنده معرفي كند.
وزير جهاد كشاورزي، با اشاره به اين كه بايد پرورش‌دهندگان به ما اعتماد كنند، گفت: پرورش‌دهندگان ميگو بدانند كه حمايت ما در گرو آغاز به كار آنها است. در غير اين صورت بايد اين كار را رها كنند.
وي، ادامه داد: اگر پرورش ميگو در بوشهر راه‌اندازي شد، به اين دليل بود كه اعتماد كردند و كار را شروع كردند و ما هم اعتبار داديم و حمايت كرديم. تحقيقات بايد تقاضا محور باشد. يعني مشكلات منطقه را ببيند و سپس براساس مشكلات موجود تحقيق كند. نبايد مقاله محور باشد. بايد در رفع مشكلات كوشا باشد. اگر تحقيقات كاربردي باشد، تمام مشكلات رفع خواهد شد. اگر قولي را مي‌دهيم بر قول خود پابرجا هستيم و در صورتي كه مشكلي ايجاد شود حمايت خواهيم كرد؛ ولي اگر كسي پاي‌كار نيايد، بنده نمي‌توانم كاري كنم.
وي، با بيان اين كه مجموعه بايد سعي كند از پتانسيل‌‏هاي استان به نحو مطلوب استفاده كند، تصريح‌‏كرد: در حال حاضر تحقيقات در خصوص تكثير و پرورش ماهيان شانك، هامور وصبيتي موفق بوده است.
اسكندري، قول مساعد داد كه در رفع تمامي مشكلات موجود بر سر راه آبزي‌پروري كوشا باشد و گفت: ما تمامي مزارع پرورشي را بيمه خواهيم كرد، خسارات آنها را پرداخت مي‌كنيم. پرورش ميگو تكنولوژي جديد در كشور است.
وي، افزود: استان خوزستان نخستين استاني بود كه در زمينه پرورش ميگو فعال شد و اولين استاني هم بود كه دچار مشكل شد. از سال 81 تا 85 خيلي به مشكلات پرورش‌دهندگان اهميت داده نشد؛ ولي موسسه تحقيقات شيلات از سال گذشته درخصوص معرفي گونه جديدي به نام وانامي به تكثير و پرورش ميگوي ايران اقدام كرد و خوشبختانه موفق بوده است.
اسكندري، با بيان اين كه بيش از 3 هزار هكتار در منطقه خوزستان آماده پرورش ميگو است، گفت: اين ظرفيت در 5 سال گذشته بدون استفاده بوده است و ما تاكيد داريم كه پرورش‌دهندگان مجدداً كار را شروع كنند؛ ولي آنها به حرف‌‏هاي ما توجه نكردند؛ ولي ما در حد آزمايشي در اين سايت نشان داديم كه امكان پرورش در اين منطقه وجود دارد. در گذشته به 9 هزار تن پرورش ميگو در سال رسيده بوديم؛ ولي بعد از بيماري به 3 هزار تن كاهش يافت كه اميدواريم در آينده به 6 هزار تن در سال برسد.
براساس اين گزارش، محققان موسسه تحقيقات شيلات ايران در اين طرح آزمايشي موفق شدند درمدت 100 روز به ميزان 2600 كيلوگرم ميگو در هكتار را با وزن ميانگين 5/16 گرم با ضريب تبديل غذايي كمتر از 1/1 به دست آورند.

ابزى شناسی

آبزی‌شناسی شاخه‌ای از جانورشناسی است که به پژوهش بر روی آبزیان میپردازد. منظور از آبزیان موجودات زنده‌ای است که در آب زیسته و حرکت می‌کنند مانند ماهیان و میگوها و خرچنگ‌های دریایی و جز اینها. دانشی که در کنار پژوهش بر روی آبزیان به بررسی گیاهان دریایی هم میپردازد زیست‌شناسی دریایی نام دارد. گوناگونی زیست در آبها فراوانی شگفت انگیزی دارد. شمار زیادی از گونه‌ها تا به امروز شناخته و نامگذاری شده‌اند ولی هنوز بررسی کاملی بر روی زیست و رفتار بسیاری از آنها انجام نگرفته است.

عشق یعنی...

غذا دهی ماهیان

غذا دهی ماهيان پرورشی در قفس

زمانی که ماهیان در درون فقس رها سازی می شوند نیاز به رژیم غذایی کامل و مقوی دارند. در بسیاری از موارد ماهیان قفس غذای طبیعی و کافی را بدست نمی آورند. یک رژیم غذایی کامل شامل پروتئین بوده و با انواع ویتامین ها و مواد معدنی تکمیل می شود. کارخانه های سازنده آرد ماهی (غذای ماهی بصورت تجارتی) برای طیف گسترده ای از ماهیان غذا تهیه می کنند. گونه های مختلف نیازمند رژیم های غذایی متفاوتی هستند. گونه های گرم آبی (گربه ماهی، تیلاپیا، کپور و ... ) به 32 درصد پروتئین و گونه های سردآبی مثل قزل آلا به 40 تا 42 درصد پروتئین در رژیم غذایی خود نیاز دارند.

ماهیان قفس باید با غذاهای شناور که توانایی ایستادن در ستون آب را داشته باشند، غذا دهی شوند. غذاهای شناور امکان این را بوجود می آورند که ماهیان هنگام تغذیه از آنها دیده شوند. غذا خوردن می تواند نشانه ای بر کیفیت خوب یا بد آب و نیز سلامتی ماهیان باشد. غذاهایی که در آب ته نشین می شوند؛ درون قفس سقوط کرده و توسط ماهیان خورده نمی شوند. پلتهای غذایی در سایزهای مختلف (8/1، 16/3، 8/1 اینچی) قابل دسترسی هستند.
ماهیان انگشت قد درشت تر قادر هستند پلتهای 4/1 اینچی را بخورند. انگشت قدهای کوچکتر و گونه هایی که دهان کوچک دارند با پلتهای 8/1 اینچی، تغذیه را آغاز می کنند. همیشه بایدبه خاطر داشته باشیم که اندازه پلت باید متناسب با دهان ماهی باشد.

ماهیان همیشه در طيف دمایی مطلوبشان یا در دمایی نزدیک به آن و زمانیکه سطح اکسیژن بالا است بطور فعال تغذیه می کنند. اکسیژن در فاصله زمانی صبح بسیار زود تا ساعات آخر بعد از ظهر در سطوح بالا قرار دارد و اینکه این فاصله زمانی با جدول زمانبندی غذادهی همزمان شود، بسیار مهم و پر اهمیت است. مطالعات نشان داده است زمانیکه غذادهی روزانه به 2 بار در هر 6 ساعت تقسیم شود، ماهیان سریعتر رشد کرده و بهترین ضریب تبدیل غذایی را خواهند داشت. این مطلب بخصوص در مورد ماهیان کوچک صادق است.
مطلب کلی که باید به آن اشاره کرد این است که ماهیان معمولا زمانیکه در رنج دمایی مطلوبشان واقع هستند، در طی 10 تا 30 دقیقه غذایشان را خواهند خورد. لذا از غذادهی بیش از حد باید اجتناب کرد. زیرا باعث هدر رفتن غذا و سرمایه و نیز پائین آمدن کیفیت آب که در نهایت منجر به بروز استرس و بیماری در ماهیان می شود، می انجامد. غذادهی کمتر از حد لازم نیز باعث کاهش سرعت رشد می گردد.
در ابتدا ماهیان در غذا خوردن بسیار محطاط عمل می کنند و معمولا خود را به آهستگی با آن تطبیق می دهند به همین دلیل توصیه شده است که زمانی که استرس ناشی از جابجایی و آداپته شدن با محیط جدید بر ماهیان وارد شده است به مدت 2 روز به آنها غذا ندهید.
فعالیت تغذیه می تواند برای شما بهترین نشانه از سلامتی و رشد ماهیان باشد. تغذیه می تواند به مدت یک یا دو روز به دلایلی چون تغییر شرایط آب و هوایی و یا سایر اختلالات کاهش یابد. چنانچه سیر نزولی را ادامه دهد قطعا بعضی فاکتورها تغییر می نماید.
غذاها باید کمتر از 3 ماه در انبارها ذخیره سازی شوند. زیرا در غیر این صورت ترکیبات اصلی رژیم غذایی بخصوص ویتامین C بشدت از نظر کیفیت تنزل می یابند. آنها باید در یک محیط خشک و خنک نگهداری شوند. هرگز از غذاهای قارچی و کفک زده در تغذیه استفاده نگردد. ثبت و یادداشت دفعات و خصوصیات غذادهی نیز مانند کیفیت آب و سایر فاکتورهای موثر در تولید بسیار پراهمیت و سودمند است. با یک ثبت دقیق شما می توانی به راحتی به میزان غذایی که بطور روزانه استفاده نموده ای رجوع نمایی و نرخ آن را تخمین بزنی. همچنین این امر زمانیکه پرورش دهنده ای بیش از حد غذادهی می کند می تواند در یادآوری اطلاعات بسیار کمک نماید. غذادهی یکی از مهم ترین فاکتورهای هزینه ساز در تولید ماهی است. غذادهی خردمندانه برای پرورش دهنده می تواند فعالیتی سودمند و دلچسب باشد.

ضریب تبدیل غذایی
وزن ماهی / وزن غذای مصرف شده = ضریب تبدیل غذایی (FCR)
ضریب تبدیل غذا یا میزان غذای مصرف شده برای تولید ماهی را تخمین می زند. FCR می تواند بین 5/1 تا 2 تغییر نماید. کمترین FCR بهترین تبدیل غذا به گوشت ماهی را باعث می شود.
در طی فصل رشد نباید ماهیان دچار آشفتگی شوند. آشفتگی می تواند باعث استرس شده که خود باث کاهش مصرف غذا و افزایش بیماریهای احتمالی می شود.

راهنماییهای کلی در زمینه غذا و غذا دهی:
• مشاهده ماهیان در زمان غذا خوردن.
رفتار غذا خوردن بهترین علامت در تشخیص سلامتی ماهیان است. غذا خوردن ماهیان بصورت فعال به این معنی است که همه کارها به خوبی صورت گرفته است. غذا خوردن با بی میلی و ضعیف می تواند شک برانگیز باشد.
• کاهش غذادهی در زمانیکه دمای آب از حد مطلوب گونه پرورشی خارج شود.
• کاهش یا توقف غذادهی در روزهای ابری (شرایط ابری باعث کاهش اکسیژن محلول در آب می شود).
• نگهداری غذاها در مکانهای سرد و خشک (غذاها در طی 90 روز بعد از تولید از کارخانه باید مصرف شوند).
• هرگز غذاهای قارچ زده و رنگ پریده مصرف نشوند.
• میزان غذاهای مصرف شده بطور دقیق ثبت شود.

میگوها

مقدمه:

میگوها از خانواده سخت پوستان هستند و اصولا در دریا زندگی می کنند و فقط برخی از گونه ها در آب شیرین یافت می شود. در ایران میگوهای خوراکی آب شور در دریای عمان و خلیج فارس زندگی می کنند. این حیوان کفزی است و به همین دلیل در نواحی کم عمق یافت می شود.
این نوع میگو را اصطلاحاً دریایی می نامند که به وسیله لنج ها و کشتی ها صید شده و پس از طی مراحل صید به ساحل حمل می شوند. در ساحل برحسب اینکه عمل آوری شود و یا به صورت تازه به بازار مصرف انتقال یابد مسیر جداگانه ای را می پیماید.
نوع دیگر میگو، میگوی پرورشی است که در سواحل خلیج فارس و دریای عمان با استفاده از آب دریا که توسط کانال به سمت مزارع هدایت شده مستقیماً در محیط طبیعی دریا پرورش داده می شود. تفاوت میگوی پرورشی و دریایی علاوه بر تفاوت گونه و نژاد در صید و روش عرضه میگو می باشد.
موقع برداشت میگوی پرورشی از قبل با سردخانه هماهنگی شده تا یخ، کامیون یخچالدار ، مواد نگهدارنده و کارشناس متخصص عمل آوری قبل از صید در سر استخر آماده باشد. از آنجایی که صید میگوی پرورشی تدریجی است در این روش به هیچ وجه تراکم وانباشتگی میگو به وجود نیامده و بدن میگو کاملاً سالم می باشد و این مهم، یکی از ملاک های سلامت میگو است که در امر صادرات بسیار به آن توجه می شود.

روش تشخیص میگوی سالم وغیر سالم

میگو به دلیل اسیدهای چرب غیر اشباع زیادی که دارد خیلی سریع خراب می شود و از آنجائیکه تمام اندام های گوارشی میگو در ناحیه سر قرار دارد شروع مرحله فساد از ناحیه اتصال سر با قسمت بدن می باشد، که با شروع مرحله فساد سر میگو را جدا کرده و بدون سر به فروش می رسانند و در مرحله بعدی پوست میگو را جدا کرده و عضله تنها می ماند.
البته این بدان معنا نیست که هر میگوی بسته بندی شده بودن سر دارای مشکل است، چون ممکن است بر اثر بازار مصرف میگو را سرکنی کرده و یا آن را پوست کنی کرده و به فروش برسانند. پس میگو باید با سر بوده و سر آن، سفت و محکم به سر چسبیده باشدو به راحتی سر آن جدا نگردد مگر اینکه بر حسب سفارش خریداری شده و در روی بسته قید شده باشد و یا حتی کد بهداشتی داخلی یا مجوز صادراتی وتاریخ تولید و انقضا داشته باشد.
نکته دیگر این که از شهر غیر ساحلی به هیچ وجه نباید میگوی تازه خرید چون از زمان صید تا رسیدن به دست شما در یک شهر غیر ساحلی، زمان زیادی میگذرد و دراین حالت قطعاً میگو غیر بهداشتی می باشد و نشانه آن شل بودن سر، بوی بد به خصوص بوی آمونیاک و شل بودن عضلات است که در بیشتر این مواقع میگو را بدون سر و یا پوست کنده می فروشند. در ارزیابی چشمی میگو باید به نکات زیر توجه کرد:

1. رنگ میگو:
رنگ میگو بسته به گونه، نژاد و محیط زندگی میگو متفاوت است ولی پس از پخت تقریباً تمامی میگوها صورتی مایل به قرمز می شوند که شدت این رنگ نشانه سلامت میگو است و هر چقدر میگو پس از پخت کمتر صورتی رنگ شود کیفیت پائین تری دارد. رنگ میگو باید یکنواخت بوده و لکه های سیاه درشت به صورت خال های درشت نداشته باشد. خال های ریز پراکنده در سطح بدن طبیعی است. گونه های معمول در ایران عبارتند از :
گونه موزی که صورتی رنگ است ، گونه ببری سبز که تقریباً سبز تیره است، گونه سرتیز که ارزش اقتصادی کمتری هم دارد و صورتی رنگ است.
گونه سفید هندی که معمولا نوع پرورشی از این نوع است و به دلیل محیط پرورش رنگ سبز زیتونی دارد و چون بلافاصله بعد از صید، برداشت می شود رنگ خود را حفظ می کند.

2. بو:
اگر میگو تازه باشد بود بد ندارد و فقط بوی خاص میگو را دارد که اصلاً تند نیست ولی در صورت خراب شدن بوی شدید و تند آمونیاک از آن استشمام می شود.
از این نظر نوع پرورشی و دریایی هیچ فرقی ندارند یعنی میگوی دریایی تازه که از لب ساحل بلافاصله بعد از صید به فروش می رسد بدون بو باشد.

3. استحکام سر و پوسته:
مهمترین و آسانترین روش شناخت میگوی سالم، استحکام سر آن می باشد و در صورتی که میگو خراب باشد سر آن به راحتی و بدون نیاز به نیروی زیاد جدا می گردد و در صورتی که غلاف سر آن را به سمت بالا بکشند لیز شدن بافت ها را به راحتی می توان دید.
همچنین باید به اجزای دهان و آبشش میگو دقت نمود که هیچ گونه مواد اضافی و لجن کف دریا را به خود نگرفته باشد زیرا در این صورت سرعت خراب شدن خیلی زیادتر می شود.
در صورتی که اجزای بدن میگو سالم باشد نشانه سلامت میگو است و به همین دلیل باید به آنتن و شاخک آن توجه کرد که سالم باشد. 

روش نگهداری میگو

اگر میگو را به صورت تازه از شهرهای جنوبی خریده اید در همان محل فقط سر را جدا کرده و با پوست فریز نمود. و اگر به صورت بسته بندی شده منجمد می خرید پس از دقت به تاریخ تولید و انتقضا و کد بهداشتی جعبه ، آن را در فریزر خانگی و حدود -18 درجه سانتیگراد نگهداری کنید.
بسته بندی باید طوری باشد که مجبور به دوباره فریز کردن میگو نشوید. برای این کار می توان وقتی میگو را خریدید قبل از اینکه کاملاً از حالت انجماد خارج شود سر میگو را جدا کرده و در پلاستیک به اندازه مصرف هر وعده گذاشت و بلافاصله داخل جعبه و داخل فریز گذاشت.
میگویی که پوست آن کنده شده به مدت زیاد نمی تواند در فریزر بماند. مگر در شرایط خاص و بسته بندی خاص که حتی در آن صورت هم مدت نگهداری طولانی نیست.

ارزش غذایی میگو

جدول مقایسه ترکیبات در 100 گرم گوشت گاو و گوسفند کم چرب و میگو

ئیدرات کربن(گرم)	چربی(گرم)	پروتئین(گرم)	کالری
1.5	0.8	18.1	91	میگو
-	2.5	19	104	ماهی
-	12.6	20.2	200	مرغ
-	18.2	18.7	239	گوشت گوساله
-	27	15.6	217	گوشت گوسفند

گوشت گوسفند ، گوساله، مرغ، ماهی و میگو جزو غذاهای با پروتئین بالا محسوب می شوند که معمولا نیاز پروتئینی بایستی توسط آن نامین گردد.
در مرحله بعد اساس انتخاب باید بر مبنای چربی کنترل میزان کالری در واحد وزن و این مطلب که چقدر از این کالری را از سوزاندن چربی ایجاد می کند می باشد همچنین میزان ویتامین و املاح موجود در وزن مساوی از اهمیت خاصی برخوردار است.
اگر به جدول فوق دقت نمائید چنانچه شما 100 گرم از هر کدام از غذاهای فوق میل بفرمائید حدود 20 گرم پروتئین دریافت می نمائید به استثنای گوشت گوسفند که نزدیک 15 گرم پروتئین دریافت می نمائید. ولی تفاوت در میزان چربی بسیار مشهود است به طوری که با خوردن 100 گرم گوشت 27 گرم، ماهی 2.5 گرم چربی مصرف کرده اید ولی این مقدار در میگو فقط 0.8 می باشد.
تنها نکته قابل تامل در مورد میگو میزان کلسترول آن است که به نسبت بالا به نظر می رسد.

-1 تا 3	اسیدچرب غیر اشباع چند ظرفیتی	اسید چرب غیر اشباع چند ظرفیتی	اسید چرب اشباع	کلسترول
0.3 gr	0.17	2.17gr	0	160mg	100 گرم میگو
	0.6	0.2 gr	1.16	235mg	1 عدد تخم مرغ حدود 50 گرم

در جدول فوق میزان کلسترول در 100 گرم میگو با یک عدد تخم مرغ حدود 50 گرم مقایسه شده است.
همان طور که ملاحظه می فرمائید میزان کلسترول در 100 گرم میگو حدود دو سوم میزان کلسترول در یک تخم مرغ 50 گرمی است. یعنی در وزن مساوی میزان کلسترول میگو یک سوم کلسترول تخم مرغ است.
با این تفاوت که در میگو میزان اسید چرب اشباع که برای سلامتی مضر است صفر و اسید چرب غیر اشباع1 و امگا3 زیادی دارد که می تواند به کاهش کلسترول خون کمک زیادی بکند. امروز طی تحقیقاتی که در دانشگاه راکفلر آمریکا به عمل آمده و به تایید انجمن متخصصین قلب آمریکا رسیده و در مجله پزشکی ایران نیز ثبت شده است کلسترول موجود در میگو باعث افزایش کلسترول خون نمی شود و اصولاً آنچه که علت اصلی افزایش کلسترول خون است اسیدهای چرب اشباع می باشد.

میزان املاح و ویتامینها در 100گرم میگو

Fe	P	Na	K	Ca	B2	B6	B12
2.6mg	166mg	140mg	220mg	63mg	3.2mg	0.1mg	Ra Migr

چنانچه دقت فرمائید میگو مقدار قابل توجهی املاح ضروری به خصوص فسفر و آهن دارد که به ویژه برای کودکان در حال رشد و زنان باردار بسیار مفید است.
نکته قابل توجه دیگر اینکه در غذاهای دریایی به دلیل کمتر بودن بافت پیوندی به نسبت سایر غذاها گوشت آنها نرمتر بوده و این واقعیت به خصوص پس از پخت مشخص می شود. به همین دلیل غذاهای دریایی واز جمله میگو برای افراد مسن که به دلیل وضعیت دهان و دندان کمتر قادر به جویدن و هضم غذا هستند بسیار مفید است. 

اقتصادی بودن میگو

علی رغم تصور عامه مردم در صورتی که میگو در سبد خانواده قرار بگیرد بسیار اقتصادی می باشد. برای اقتصادی بودن یک ماده خوراکی تنها نباید به قیمت واحد وزنی آن کالا توجه نمود بلکه با توجه به نوع آماده سازی و طبخ، مقدار پولی که به ازای یک پرس غذا پرداخته می شود را باید در نظر گرفت. اگر مقایسه کنید در صورتی که از غذاهای لوکس استفاده شود با یک کیلوگرم میگو به راحتی از 6 تا 7 نفر می توان پذیرائی کرد.
در صورتی که در غذاهایی که میگو به صورت همراه با مواد دیگر استفاده شود برای تعداد بیشتری می توان غذا تهیه نمود ولی اگر حتی همان میانگین 6 تا 7 نفر را در نظر بگیریم در مقایسه با غذایی که برای 6 یا 7 نفر با گوشت مرغ و ماهی می توان تهیه کرد مطمئنا اگر میگو ارزان تر نباشد گران تر نیست که با توجه به ارزش غذایی بسیار بالای میگو هزینه بالایی نیست. البته نکته ای که باید ذکر شود انتخاب نوع میگویی که خریداری می شود نیز در این امر دخیل است.
بر خلاف تصور عامه میگوهای درشت یا به اصطلاح شاه میگو به دلیل مسن بودن میگو و سفت شدن عضلات آنها و به زبان دیگر پیر شدن آنها در مقایسه با میگوهای کوچکتر خوشمزه نیست و میگو نیز مانند سایر جانوران مثل مرغ، گاو، گوسفند، نوع کوچکتر آن خوشمزه تر است.
دلیل اصلی تفاوت قیمت در میگوهای ریز و درشت درصید ضایعات آن است در میگوهای بزرگ حدود 30% کل بدن ضایعات (سر و دم و پوست) است و در میگوهای متوسط این عدد به 35% تا 40% می رسد در صورتی که در میگوهای خیلی ریز این عدد نهایتاً به 50% می رسد که با توجه به تفاوت درصد ضایعات تفاوت قیمت خیلی زیاد میگوهای درشت اندازه با کوچک اندازه کمی غیرمنطقی به نظر می رسد.  

تمیز کردن میگو

برای تمیز کردن میگو مقدار میگویی را که مورد نیاز است را برداشته و اجازه بدهید به تدریج از حالت انجماد خارج شود و یا با جریان ملایم آب سرد این کار را انجام دهید. از آنجایی که میگوی پرورشی 48 ساعت قبل از برداشت تغذیه نمی شود معمولا روده آن خالی است، به همین دلیل طول عمر نگهداری آن بیشتر است. برای تمیز کردن میگو وقتی از حالت انجماد خارج شد میگو را طوری در دست بگیرید که کمر آن به طرف بالا باشد و اگر راست دست هستید سر سمت راست باشد. پس سر میگو را با یک حرکت چرخشی رو به سمت بالا همراه با کشش جدا کنید در این صورت بخش عمده ای از روده نیز همراه با سر خارج می شود. دقت کنید در این حالت باید انگشت دست راست محکم به آخرین محل اتصال سر به بدن فشار بدهید و بعد آن را بچرخانید .
بعد از جدا شدن سر میگو، آن را در جهت قطر 90 درجه بچرخانید طوری که پاهای آن به طرف خودتان و کمر به سمت رو به رو باشد بعد انگشت شست خود را محکم بین محل اتصال پا به بدن فشار دهید تا پاها جدا شود در مرحله بعد انگشت شست را بین پوست و بدن قرار داده و با یک حرکت چرخشی مانند جلد کتاب که باز می شد پوست میگو را جدا کنید. برای درآوردن روده یک شکاف طولی در سمت کمر بدهید و با نوک یک چاقو روده را خارج کنید.

خواص میگو

خواص ميگو

با میگو انواع غذاها را می توان پخت که در این بخش با چند شیوه از آن آشنا می شوید. یک نکته اساسی در مورد پخت میگو این است که باید میگوی سالم را تهیه کرد تا بو ندهد و در مورد پخت در هر نوع غذا باید توجه داشت که پخت میگو بین 5 دقیقه تا حداکثر 10 دقیقه طول می کشد وبه هیچ وجه نباید میگو را به مدت زیاد پخت.

در این بخش علاوه بر آن با روش تشخیص میگوی سالم از ناسالم را نیز فرا خواهید گرفت و اطلاعات را نیز در مورد ارزش غذایی میگو و نیز روش تمیز کردن آن بدست می آورید.

 

تاریخچه شیلات

تاريخچه شيلات

پرورش‌ انواع‌ آبزيان‌ (انواع‌ ماهي‌ و ميگو)، صيد آبزيان‌ در آب‌هاي‌ شمال‌ وجنوب‌ كشور، فرآوري‌ محصولات‌ دريايي‌ و توزيع‌ و فروش‌ آن‌ در بازارهاي‌داخلي‌ و بين‌المللي‌، مجموعه‌ فعاليت‌ اقتصادي‌ سودآوري‌ را تشكيل‌ مي‌دهدكه‌ ضمن‌ ايجاد اشتغال‌ براي‌ مهارت‌هاي‌ گوناگون‌ نيروي‌ انساني‌، درآمد ارزي‌مناسبي‌ را نيز براي‌ اقتصاد كشور به‌ ارمغان‌ مي‌آورد.

صيد و صيادي‌ در آب‌هاي‌ شمال‌ و جنوب‌ كشور، سابقه‌اي‌ طولاني‌ دارد. اماپرورش‌ آبزيان‌ (انواع‌ ماهي‌ و ميگو) بيش‌ از يك‌ دهه‌ در ايران‌ قدمت‌ ندارد.در حالي‌ كه‌ زمينه‌هاي‌ بسيار مستعدي‌ براي‌ سرمايه‌گذاري‌ و شكوفايي‌ اين‌بخش‌ موجود است‌. در خصوص‌ صنايع‌ فرآوري‌ توليدات‌ دريايي‌ (انجماد،بسته‌بندي‌، تبديل‌ و توليد انواع‌ غذاهاي‌ دريايي‌ و...) نيز مي‌توان‌ گفت‌، تقريباكار مهمي‌ در اقتصاد كشور صورت‌ نگرفته‌، در حالي‌ كه‌ فعاليت‌هاي‌ اين‌ بخش‌از صنعت‌ شيلات‌، ارزش‌ افزوده‌ بسيار بالا، زمينه‌ گسترده‌ براي‌ صدورفرآورده‌ها به‌ بازارهاي‌ جهاني‌ و ايجاد اشتغال‌ مولد و پايدار در كشوردربردارد و ضرورت‌ دارد در اين‌ زمينه‌ فعاليت‌هاي‌ عمده‌اي‌ صورت‌ پذيرد.

در خصوص‌ زمينه‌هاي‌ آبزي‌پروري‌ و صيد و صيادي‌ در ايران‌، زمينه‌هاي‌مستعد براي‌ سرمايه‌گذاري‌ صادرات‌گرا در زيربخش‌ شيلات‌، مسايل‌ مربوطبه‌ آموزش‌، مطالعات‌ و تحقيقات‌ و...، خبرنگار نشريه‌ ,بررسي‌هاي‌ بازرگاني‌, بادكتر مهران‌ ياسمي‌ مدير گروه‌ شيلات‌ مؤسسه‌ آموزش‌ عالي‌ علمي‌ -كاربردي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و دبير هسته‌ برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ شيلات‌ايران‌، گفت‌وگوي‌ جذابي‌ دارد كه‌ با هم‌ مي‌خوانيم‌.

 

 

 

ريشه‌ لغوي‌ شيلات‌ و سابقه‌ آن‌در ايران‌ را به‌طور اختصار بيان‌فرماييد.

ريشه‌ لغوي‌ شيلات‌ از كلمه‌,شيل‌, است‌. ,شيل‌, ابزار صيدي‌ بود كه‌جهت‌ صيد ماهيان‌ سفيد در شمال‌ كشوراستفاده‌ مي‌شد و جمع‌ آن‌ شيلات‌ است‌.

در زمان‌ محمدشاه‌ قاجار، دولت‌ نيازمبرمي‌ به‌ پول‌ داشت‌، در نتيجه‌ امتيازبهره‌برداري‌ از ذخاير درياي‌ خزر درمقابل‌ 65 هزار ريال‌ در سال‌ به‌ شخصي‌به‌ نام‌ ,عبدل‌, از اتباع‌ روسيه‌ واگذار شد.

در سال‌ 1255 شخصي‌ به‌ نام‌,ليانازوف‌, در قبال‌ پرداخت‌ سالانه‌ 500هزار ريال‌ تا 27 سال‌ بهره‌برداري‌ ازآب‌هاي‌ درياي‌ خزر را به‌عهده‌ گرفت‌.پس‌ از وي‌ اين‌ قرارداد به‌ پسرش‌ منتقل‌شد.

پس‌ از وي‌ مدتي‌ نيز شخصي‌ به‌ نام‌,وانتسف‌, از حوزه‌ جنوبي‌ درياي‌ خزربهره‌برداري‌ كرد.

از سال‌ 1306 شركت‌ مختلط ماهي‌ايران‌ و شوروي‌ براي‌ مدت‌ 25 سال‌ ازذخاير آبزي‌ درياي‌ خزر بهره‌برداري‌كرد.

از سال‌ 1331 تا 1346 شركت‌سهامي‌ شيلات‌ ايران‌ زيرنظر وزارت‌كشاورزي‌ و منابع‌ طبيعي‌ كار بهره‌برداري‌از درياي‌ خزر را عهده‌دار شد. قبلا اين‌شركت‌ تحت‌ پوشش‌ وزارت‌ دارايي‌ بود.با انحلال‌ اين‌ وزارتخانه‌، شركت‌ سهامي‌شيلات‌ ايران‌ زير نظر وزارت‌ كشاورزي‌قرار گرفت‌، اما در سال‌ 1366 با پيام‌حضرت‌ امام‌ خميني‌ (ره‌) اين‌ شركت‌ به‌وزارت‌ جهاد سازندگي‌ الحاق‌ گرديد و تاامروز نيز زيرنظر اين‌ وزارتخانه‌ انجام‌وظيفه‌ مي‌كند.

 

محصولات‌ صادراتي‌ دريايي‌ايران‌ كدامند؟

صادرات‌ آبزيان‌ دريايي‌ ايران‌ دردو بخش‌ محوريت‌ پيدا مي‌كند. اول‌،آبزيان‌ درياي‌ خزر كه‌ به‌طور عمده‌ شامل‌خاويار و گوشت‌ ماهيان‌ خاوياري‌ است‌.

دوم‌، آبزيان‌ آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ كه‌به‌طور عمده‌ ميگو است‌. از درياي‌ عمان‌و منطقه‌ چابهار نيز ,لابستر, و برخي‌ماهيان‌ دريايي‌ چون‌ ,حلواسفيد, صيد وصادر مي‌شود. گوشت‌ ماهي‌ حلوا سفيددر كشورهاي‌ عربي‌ خواستاران‌ زيادي‌دارد.

 

دوره‌هاي‌ آموزش‌ در بدنه‌شيلات‌ را اعلام‌ فرماييد.

آموزش‌ها در دو بخش‌ خلاصه‌مي‌شود:

1- آموزش‌هاي‌ كوتاه‌مدت‌ كه‌شاغلين‌ زير بخش‌ شيلات‌ طي‌ آن‌آموزش‌ مي‌بينند.

2- آموزش‌هاي‌ بلندمدت‌ كه‌دانشجويان‌ در مقاطع‌ كارداني‌ وكارشناسي‌ در سه‌ گرايش‌ به‌ اين‌ شرح‌آموزش‌ مي‌بينند.

الف‌) تكثير و پرورش‌ آبزيان‌ دررشته‌هاي‌ ميگو و ماهي‌

ب‌) عمل‌آوري‌ فرآورده‌هاي‌ شيلاتي‌

ج‌) فناوري‌ صيد و بهره‌برداري‌

در بحث‌ كارشناسي‌ ارشد نيز تدوين‌و تصويب‌ دوره‌هاي‌ ارزيابي‌ وبهره‌برداري‌ از ذخاير آبزيان‌، مديريت‌شيلاتي‌ با گرايش‌ توسعه‌ آبزي‌پروري‌ وتوسعه‌ ماهي‌گيري‌ در دستور كار هسته‌برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ شركت‌ شيلات‌ايران‌ قرار دارند.

 

آيا آموزش‌هاي‌ انجام‌ شده‌ درارتقاء سطح‌ توليد و صادرات‌ آبزيان‌اثرات‌ ملموس‌ داشته‌ است‌؟

به‌ دليل‌ آنكه‌ دانشجويان‌ هنگام‌آموزش‌ در مزارع‌ پرورش‌ ماهي‌ و ميگوفعاليت‌ مي‌كنند و آموزش‌ عملي‌ نيزمي‌بينند، رقم‌ توليد ميگو كه‌ قبل‌ ازآموزش‌ 500 كيلوگرم‌ در هكتار بود،اينك‌ به‌ 2 تا 2,5 تن‌ در هكتار افزايش‌يافته‌ است‌.

وارد شدن‌ اين‌ افراد به‌ عرصه‌ كارحتي‌ در زمينه‌ پرورش‌ ماهي‌ نيز توليد راافزايش‌ داده‌ است‌. در ضمن‌ دانشجوياني‌كه‌ در زمينه‌ كنترل‌ كيفي‌ اشتغال‌ به‌ كاردارند، سيستمهاي‌ روز جهاني‌ را در كنترل‌كيفيت‌ به‌كار مي‌برند.

امروزه‌ سيستم‌هاي‌ تحليلي‌ كنترل‌بهداشتي‌ (HACCP) و توليدات‌ خوب‌كارخانه‌اي‌ (GMP) در بسياري‌ ازشركت‌ها و صيدگاه‌هاي‌ پرورش‌ ماهي‌ وميگو رعايت‌ مي‌شوند.

اين‌ سيستم‌هاي‌ كنترل‌كننده‌ مدت‌ دوسال‌ است‌ كه‌ در صيدگاه‌هاي‌ درياي‌ خزربه‌كار رفته‌ و بهبود مرغوبيت‌ و افزايش‌قيمت‌ خاويار ايران‌ را به‌ دنبال‌ داشته‌است‌.

در زمينه‌ ارتقاء سطح‌ صادرات‌ نيزفناوري‌ صيد در زمينه‌ ميگو و ماهي‌ به‌كساني‌ كه‌ در امر صادرات‌ اشتغال‌ دارند،آموزش‌ داده‌ مي‌شود. براي‌ آموزش‌هاي‌فناوري‌ صيد، از اساتيد خارجي‌ نيزاستفاده‌ مي‌شود.

براي‌ مثال‌ در زمينه‌ پرورش‌ ماهيان‌سردابي‌، اساتيدي‌ از انگليس‌ به‌ ايران‌آمدند و در يك‌ دوره‌ 15 روزه‌ فراگيران‌را آموزش‌ دادند و نقاط كور توليد وصادرات‌ را براي‌ اين‌ گروه‌ روشن‌ كردند.

در زمينه‌ بيماري‌هاي‌ ميگو نيزدوره‌هاي‌ آموزشي‌ متعدد كوتاه‌مدت‌برگزار شد تا مبناي‌ افزايش‌ توان‌ توليد دراستخرهاي‌ پرورشي‌ باشد. در اين‌ زمينه‌نيز از اساتيد خارجي‌ استفاده‌ شد.

به‌تازگي‌ نيز يك‌ استاد روسي‌ درزمينه‌ شيوه‌هاي‌ جديد صيد و صيادي‌ درشمال‌ و جنوب‌ كشور و اصلاح‌ ساختارصيد و صيادي‌ آموزش‌ داد. در اين‌ دوره‌آموزشي‌ راه‌هاي‌ ارتقاء ارزش‌ افزوده‌ اين‌بخش‌ با تأكيد بر توسعه‌ پايدار وبه‌كارگيري‌ بهترين‌ روش‌ صيد كه‌ با محيطدريايي‌ ايران‌ سازگار باشد، آموزش‌ داده‌شد.

به‌ عبارتي‌ در اين‌ دوره‌ به‌ فراگيران‌آموزش‌ داده‌ شد كه‌ چگونه‌ مي‌توان‌ صيدبيشتر، ارزش‌ افزوده‌ بيشتر و كيفيت‌بالاتري‌ را از محصولات‌ آبزي‌ به‌دست‌آورد.

در حال‌ حاضر نيز در كليه‌ دوره‌هاي‌شيلاتي‌ دروس‌ اقتصاد و بازاريابي‌ آبزيان‌گنجانده‌ شده‌ است‌ كه‌ در آنها اصول‌ وروش‌هاي‌ اقتصادي‌ و توجه‌ به‌ امربازاريابي‌ آموزش‌ داده‌ مي‌شود.

در آينده‌ درنظر است‌ در دوره‌هاي‌علمي‌ - كاربردي‌، دوره‌ بازاريابي‌ آبزيان‌داير شود.

 

در كشورهاي‌ صاحب‌نام‌ درصنعت‌ شيلات‌ چند نوع‌ غذا و فرآورده‌دريايي‌ قابل‌ توليد وجود دارد؟

در كشورهاي‌ پيشرفته‌ در امرشيلات‌ بيش‌ از 150 نوع‌ غذا و فرآورده‌دريايي‌ توليد مي‌شود. در ايران‌ به‌ دليل‌نوپا بودن‌ صنعت‌ شيلات‌ و سوق‌ نيافتن‌نيروهاي‌ تخصصي‌ به‌ سمت‌ صنايع‌فرآوري‌ محصولات‌ شيلاتي‌، از توليدبسياري‌ از فرآورده‌هاي‌ شيلاتي‌ محروم‌هستيم‌. در ايران‌ فقط ماهي‌ سرخ‌ كرده‌ وكنسرو شده‌ جزو فرآورده‌هاي‌ دريايي‌شناخته‌ شده‌ است‌ و مورد مصرف‌ قرارمي‌گيرد. اما در كشورهاي‌ صاحب‌ صنعت‌شيلات‌، انواع‌ كالباس‌، سوسيس‌،ژامبون‌، سالامي‌ و سورومي‌ از ماهي‌،انواع‌ كتلت‌ و گوشت‌هاي‌ چرخ‌ شده‌ ماهي‌و... توليد و عرضه‌ مي‌شود.

اگر صنعتگران‌ ايراني‌ به‌ بخش‌فرآوري‌ محصولات‌ دريايي‌ وارد شوند،به‌راحتي‌ مي‌توان‌ سالانه‌ رقمي‌ حدود يك‌ميليارد دلار از صادرات‌ فرآورده‌هاي‌شيلات‌ به‌دست‌ آورد.

شايان‌ ذكر است‌ كه‌ چون‌ فاصله‌ بين‌ايستگاه‌هاي‌ صيد تا ايستگاه‌هاي‌ فرآوري‌در ايران‌ طولاني‌ است‌ و روش‌هاي‌نگهداري‌ و عمل‌آوري‌ مناسب‌ وجودندارد، بسياري‌ از محصولات‌ دريايي‌ايران‌ وقتي‌ به‌ ساحل‌ مي‌رسند، از لحاظاستاندارد جهاني‌ فاسد شده‌ محسوب‌مي‌شوند و نمي‌توان‌ از آنها براي‌ فرآوري‌استفاده‌ كرد. اين‌ گونه‌ محصولات‌ به‌اجبار به‌ آرد ماهي‌ و يا روغن‌ ماهي‌ تبديل‌مي‌شوند.

به‌ نظر مي‌رسد بايد با سرمايه‌گذاري‌روي‌ اين‌ زيربخش‌ و به‌كارگيري‌متخصصان‌ آموزش‌ ديده‌، از اين‌ معضل‌جلوگيري‌ كرد تا به‌ يك‌ ارزآوري‌ وسودآوري‌ عظيم‌ دست‌ يافت‌.

براي‌ مثال‌، تخم‌ ماهي‌هاي‌ خاوياري‌ايران‌ در دنيا خواهان‌ زيادي‌ دارد و تا هركيلو 1200 دلار صادر مي‌شود. اما اگربتوان‌ گوشت‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ را در برودت‌زير 70 درجه‌ سانتيگراد نگهداري‌ كرد،كشور ژاپن‌ آن‌ را هر كيلو تا 50 دلارخريداري‌ مي‌كند.

بايد دقت‌ داشت‌ كه‌ انجماد جزوصنايع‌ فرآوري‌ محسوب‌ مي‌شود ومي‌تواند صادرات‌ محصولات‌ غذايي‌دريايي‌ را گسترده‌تر سازد و ايران‌ از اين‌صنعت‌ محروم‌ است‌.

اگر سيستم‌هاي‌ سنتي‌ عمل‌آوري‌فرآورده‌هاي‌ غذايي‌ دريايي‌ كه‌ فعلا درايران‌ مرسوم‌ است‌ را با فن‌آوري‌ روزهماهنگ‌ كنيم‌، زمينه‌ سودآوري‌ وارزآوري‌ زيادي‌ براي‌ صادركنندگان‌محصولات‌ دريايي‌ فراهم‌ خواهد شد.

 

ارزآوري‌ حاصل‌ از فرآوري‌محصولات‌ دريايي‌ براي‌ صادركنندگان‌ايراني‌ چه‌ ميزان‌ خواهد بود؟

همان‌طور كه‌ اشاره‌ شد، بيش‌ از150 نوع‌ غذاي‌ دريايي‌ مي‌توان‌ توليدكرد كه‌ توليد و صدور انواع‌ غذاهاي‌دريايي‌ براي‌ ايران‌ ارزش‌ بالايي‌ رادربرخواهد داشت‌.

براي‌ مثال‌، ايران‌ سالانه‌ حدود 60تن‌ خاويار صادر مي‌كند. هر ماهي‌خاوياري‌ لااقل‌ بايد 35 كيلو وزن‌ داشته‌باشد كه‌ بتوان‌ از آن‌ يك‌ كيلو خاوياراستحصال‌ كرد. در نتيجه‌ در كناراستحصال‌ اين‌ ميزان‌ خاويار، 2 ميليون‌ ويكصدهزار كيلو گوشت‌ ماهي‌ خاوياربه‌دست‌ مي‌آيد. اگر ميزان‌ گوشت‌ ماهي‌خاوياري‌ با انجماد زير 70 درجه‌سانتي‌گراد به‌ ژاپن‌ صادر شود، و هركيلوي‌ آن‌ 50 دلار ارزآوري‌ داشته‌ باشد،از صدور گوشت‌ ماهي‌ خاوياري‌ 105ميليون‌ دلار عايد كشور مي‌شود. اين‌مربوط به‌ يك‌ قلم‌ صادرات‌ گوشت‌آبزيان‌ فرآوري‌ شده‌ است‌. مردم‌ ژاپن‌گوشت‌ ماهي‌هاي‌ خاوياري‌ در انجماد-70 درجه‌ را به‌ صورت‌ خام‌ مصرف‌مي‌كنند.

در ايران‌ مي‌توان‌ ده‌ها نوع‌ غذا ازانواع‌ ماهي‌هايي‌ چون‌ كيلكا، تن‌ و... توليدو صادر كرد.

صادرات‌ آبزيان‌ زنده‌ دريايي‌ مانندلابستر، 20 برابر قيمت‌ آن‌ به‌ صورت‌منجمد شده‌ است‌. از جلبك‌هاي‌ دريايي‌كه‌ در منطقه‌ چابهار به‌وفور يافت‌مي‌شود، انواع‌ سوپ‌ها و مواد دارويي‌ رامي‌توان‌ توليد كرد.

كشورهاي‌ چين‌ و ژاپن‌ از خواستاران‌جدي‌ انواع‌ جلبك‌ها هستند و ژاپني‌ها درامتحانات‌ آزمايشگاهي‌ خود از نوعي‌ ازاين‌ جلبك‌ها كه‌ در آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌است‌، به‌طور فراوان‌ استفاده‌ مي‌كنند.

در كشور فرانسه‌ از اندام‌ زايد لابستركه‌ همان‌ شاه‌ميگو است‌، براي‌ توليدوسايل‌ آرايشي‌ استفاده‌ مي‌كنند.

در ايران‌ چنين‌ محصولات‌ دريايي‌به‌وفور يافت‌ مي‌شود، در نتيجه‌ فن‌آوري‌آن‌ را مي‌توان‌ به‌راحتي‌ وارد كرد.

البته‌ در اين‌ زمينه‌ها ضعف‌ نيروي‌انساني‌ متخصص‌ وجود دارد كه‌ چنانچه‌نيروي‌ انساني‌ متخصص‌ ايراني‌ به‌ اين‌صنايع‌ پيوند بخورد، سود كلان‌ ارزي‌ به‌دنبال‌ خواهد داشت‌.

 

آيا گياهان‌ آبزي‌ در ايران‌ درموقعيت‌ صادرات‌ قرار دارند؟

از آب‌هاي‌ درياي‌ عمان‌ مي‌توان‌ درسطح‌ گسترده‌اي‌ گياهان‌ آبزي‌ برداشت‌كرد. در سال‌ 1374 يك‌ تيم‌ ژاپني‌ درچابهار از نزديك‌ با گياهان‌ آبزي‌ اين‌منطقه‌ آشنا شد و سرپرست‌ اين‌ تيم‌ آرزوداشت‌ كه‌ چابهار دست‌ آنها باشد تابتوانند از اين‌ گياهان‌ آبزي‌ استفاده‌صنعتي‌ كنند.

در ايران‌ علاوه‌ بر انواع‌ ماهي‌ها وخاويار كه‌ جاي‌ خود را در بازارهاي‌جهاني‌ باز كرده‌ است‌، در مباحث‌تخصصي‌ مانند گياهان‌ آبزي‌ مي‌توان‌فعاليت‌ بين‌المللي‌ كرد و وارد بازارهاي‌جهاني‌ شد.

آمار به‌دست‌ آمده‌ نشان‌ مي‌دهد درسال‌ بيش‌ از 4 ميليون‌ تن‌ از انواع‌ گياهان‌آبزي‌ در سراسر جهان‌ كشت‌ و پرورش‌داده‌ مي‌شود. در اين‌ راستا جلبك‌هاي‌دريايي‌ ايران‌ كه‌ به‌طور طبيعي‌ در چابهاريافت‌ مي‌شود، جايگاه‌ ويژه‌اي‌ در صنايع‌پزشكي‌ و غذايي‌ در بازارهاي‌ جهاني‌دارند.

يك‌ شاخه‌ كوچك‌ از يك‌ گياه‌دريايي‌ در داخل‌ يك‌ آكواريوم‌ زينتي‌ درايران‌ بيش‌ از 35 هزار تومان‌ خريد وفروش‌ مي‌شود.

 

آب‌هاي‌ ايران‌ از نظر ذخايرماهيان‌ زينتي‌ در چه‌ وضعيتي‌ قراردارد؟ اين‌ نوع‌ ماهيان‌ صادر مي‌شونديا خير؟

آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ داراي‌ ذخايرغني‌ ماهيان‌ زينتي‌ است‌، به‌طوري‌ كه‌سواحل‌ جزيره‌ كيش‌ يك‌ آكواريوم‌طبيعي‌ ناميده‌ مي‌شود.

در سواحل‌ زيباي‌ جزيره‌ كيش‌،نوعي‌ ماهي‌ سمي‌ به‌ نام‌ ,خروس‌ماهي‌,وجود دارد كه‌ تا 140 هزار تومان‌ خريدو فروش‌ مي‌شود. تمام‌ صيد اين‌ ماهي‌صادر مي‌شود.

در ايران‌ براي‌ نخستين‌ بار در زمينه‌پرورش‌ و صيد زنده‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌برنامه‌ريزي‌ شده‌ است‌. برخي‌ از ماهيان‌زينتي‌ ايران‌ به‌ صورت‌ زنده‌ از جزيره‌كيش‌ به‌ ايتاليا صادر مي‌شود.

اين‌ ماهيان‌ در دوسوم‌ آب‌ و يك‌ سوم‌خلاء در كيسه‌هاي‌ پلاستيكي‌ به‌ صورت‌زنده‌ به‌ ايتاليا ارسال‌ مي‌شود و در اين‌كشور بورس‌ بسيار مطلوب‌ و قيمت‌بالايي‌ دارد.

سود ارزي‌ خوبي‌ كه‌ از صدورماهي‌هاي‌ زينتي‌ عايد مي‌شود،زيستگاه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهادسازندگي‌ را تشويق‌ به‌ تربيت‌ دانشجو درزمينه‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ها كرده‌ است‌.

اصولا 25 درصد كل‌ ماهي‌هاي‌ جهان‌در صخره‌هاي‌ مرجاني‌ زندگي‌ مي‌كنند وجزيره‌ كيش‌ نيز از صخره‌هاي‌ مرجاني‌تشكيل‌ شده‌ است‌.

براي‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌ سواحل‌جزيره‌ كيش‌ مأواي‌ بسيار خوبي‌ است‌.تمام‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌ اين‌ ناحيه‌ صادرمي‌شوند و هر ماهي‌ حداقل‌ 30 دلارارزش‌ دارد.

اسفنج‌ نيز نوعي‌ آبزي‌ است‌ كه‌ درآب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ يافت‌ مي‌شود.براي‌ توليد يك‌ تكه‌ اسفنج‌ چند صد سال‌وقت‌ لازم‌ است‌. اين‌ آبزي‌ دريايي‌ درچهره‌آرايي‌ (گريم‌) كاربرد زيادي‌ دارد وصادرات‌ آن‌ ارزآوري‌ چشمگيري‌ را به‌همراه‌ دارد.

صخره‌هاي‌ مرجاني‌ نيز از ديگرزمينه‌هاي‌ محصولات‌ دريايي‌ است‌.ثروتمندان‌ جهان‌ براي‌ زينت‌ منازل‌ خودو دكور مغازه‌هاي‌ بزرگ‌ در سراسر جهان‌از صخره‌هاي‌ مرجاني‌ استفاده‌ مي‌كنند.هر تكه‌ صخره‌ مرجان‌ بستگي‌ به‌ بزرگي‌ وكوچكي‌ آن‌ تا 350 دلار ارزش‌ صادراتي‌دارد.

هر تكه‌ كوچك‌ اسفنج‌ نيز 10 دلاردر بازارهاي‌ جهاني‌ خريد و فروش‌مي‌شود.

جزيره‌ كيش‌ مسكن‌ اصلي‌ صخره‌هاي‌مرجاني‌، اسفنج‌ و انواع‌ و اقسام‌ ماهي‌هاي‌زينتي‌ به‌خاطر وجود صخره‌هاي‌ مرجاني‌است‌.

بخش‌ خصوصي‌ به‌راحتي‌ مي‌تواند باسرمايه‌گذاري‌ در اين‌ منطقه‌ سالانه‌ميليون‌ها دلار آبزي‌ و گياهان‌ دريايي‌زينتي‌ به‌ بازارهاي‌ جهاني‌ صادر كند.

در بندر لنگه‌ صدف‌هاي‌ مرواريدسازوجود دارد كه‌ اگر بخش‌ خصوصي‌ روي‌كشت‌ و پرورش‌ آن‌ به‌فعاليت‌ بپردازد،صادرات‌ چشمگيري‌ ايجاد خواهد شد.

گونه‌ مرواريد ايران‌ از نظر كيفيت‌ واندازه‌ مرغوب‌ترين‌ مرواريد جهان‌ است‌.در بندر لنگه‌ به‌ دليل‌ آنكه‌ محيط براي‌پرورش‌ مرواريد مهيا بوده‌ و مرواريدحاصل‌ شده‌ از بزرگترين‌ مرواريدهاي‌مصنوعي‌ جهان‌ مي‌باشد، قيمت‌ صادراتي‌آن‌ بسيار بالاتر از مرواريدهاي‌ پرورش‌يافته‌ در كشورهايي‌ چون‌ چين‌ و ژاپن‌است‌. در سال‌ گذشته‌ 150 كيلو مرواريددر بندر لنگه‌ كشت‌ و پرورش‌ داده‌ شد.

جهاد سازندگي‌ درصدد است‌ درمقاطع‌ كارشناسي‌ روي‌ زمينه‌هاي‌ زينتي‌،سخت‌پوستان‌، نرم‌تنان‌ و انواع‌ و اقسام‌صدف‌ها برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ كند تاتوليد را افزايش‌ دهد.

در شمال‌ كشور نيز مي‌توان‌ تكثير وپرورش‌ انواع‌ و اقسام‌ ماهيان‌ زينتي‌آب‌شيرين‌ را انجام‌ داد، چرا كه‌ بيش‌ از85 درصد گونه‌هاي‌ پرورشي‌ و تكثيري‌ماهيان‌ زينتي‌ در آب‌هاي‌ شيرين‌ انجام‌مي‌شود.

جهاد سازندگي‌ در برنامه‌هاي‌آموزشي‌ آتي‌ خود آموزش‌ها را به‌ سمت‌پرورش‌ و تكثير ماهيان‌ زينتي‌ سوق‌مي‌دهد و دانشجويان‌ را در دوره‌هاي‌تخصصي‌ علمي‌، كاربردي‌ در مقاطع‌بالاتر از كارداني‌ تعليم‌ خواهد داد.

در جنگل‌هاي‌ حرا در جزيره‌ قشم‌ نيزماهيان‌ دريايي‌ و ميگو زيست‌ مي‌كنند.در اين‌ جزيره‌ مي‌توان‌ صنايع‌ جانبي‌مانند كارخانه‌هاي‌ تن‌، كنسرو، فيله‌ كردن‌ماهي‌ و آرد ماهي‌ ايجاد كرد. اين‌ جزيره‌آمادگي‌ ايجاد كارخانه‌هاي‌ پفكي‌ كردن‌ميگو را دارد. اين‌ گونه‌ سرمايه‌گذاري‌هاصادرات‌ كلاني‌ را به‌دنبال‌ دارد.

 

آيا آلودگي‌ آب‌هاي‌ ايران‌ به‌توليد و صادرات‌ آبزيان‌ زيان‌ واردنمي‌كند؟

طبق‌ اصل‌ 50 قانون‌ اساسي‌،حفاظت‌ از محيط زيست‌ يك‌ وظيفه‌عمومي‌ تلقي‌ مي‌شود، لذا فعاليت‌هاي‌اقتصادي‌ و غيره‌ كه‌ با آلودگي‌ محيطزيست‌ و يا تخريب‌ غيرقابل‌ جبران‌همراه‌ باشد، ممنوع‌ است‌. بنابراين‌ توجه‌به‌ آلوده‌ نساختن‌ محيط زيست‌ مدنظراست‌. با اين‌ وجود آلودگي‌ها و پساب‌هاي‌كشاورزي‌، صنعتي‌ شهري‌ و نيز برداشت‌شن‌ و ماسه‌ از رودخانه‌ها، ساخت‌ پل‌ وسدها در مسير مهاجرت‌ ماهيان‌ دررودخانه‌ها، آلودگي‌هاي‌ نفتي‌، تخليه‌نفتكش‌ها و ساير موارد، از معضلات‌بزرگ‌ در روند كاهش‌ ذخاير آبزيان‌محسوب‌ مي‌شود.

در حال‌ حاضر سالانه‌ حدود يك‌ميليارد تن‌ انواع‌ آلاينده‌ها وارد درياي‌خزر مي‌شود كه‌ 680 ميليون‌ تن‌ آن‌ ازرود ولگا سرازير مي‌شود. رود ولگا 85درصد آب‌ درياي‌ خزر را تأمين‌ مي‌كند و60 شهر بزرگ‌ در كنار آن‌ قرار دارند.

اين‌ رودخانه‌ مهمترين‌ رودخانه‌ محل‌تخم‌ريزي‌ ماهيان‌ به‌ويژه‌ ماهيان‌خاوياري‌ است‌. ميزان‌ صيد ماهيان‌خاوياري‌ در حدود 40 سال‌ قبل‌ 27هزار و 400 تن‌ در سال‌ بود كه‌ اين‌ رقم‌ به‌2000 تن‌ در حال‌ حاضر كاهش‌ يافته‌است‌.

با احداث‌ سد ولگا حدود 99 درصدمناطق‌ تخم‌ريزي‌ فيل‌ماهي‌ها از بين‌ رفته‌است‌. صيد بي‌رويه‌ و قاچاق‌ نيز لطمات‌زيادي‌ به‌ استحصال‌ خاويار زده‌ است‌.

سهم‌ ايران‌ در آلودگي‌ خزر حدود 3ميليون‌ تن‌ در سال‌ است‌ كه‌ در مقايسه‌ باديگر كشورهاي‌ حاشيه‌ اين‌ دريا، رقم‌پاييني‌ است‌.

هر قدر ايران‌ رعايت‌ اين‌ مسأله‌ رابكند، سايرين‌ نيز بايد به‌ اين‌ امر توجه‌داشته‌ باشند كه‌ آلوده‌ كردن‌ آب‌ها،گريبانگير خودشان‌ نيز خواهد شد.

بنابراين‌ فعاليت‌هاي‌ مشترك‌ بين‌كشورهاي‌ حاشيه‌ خزر، خليج‌فارس‌ ودرياي‌ عمان‌ بايد بيش‌ از پيش‌ درنظرگرفته‌ شود و رژيم‌ حقوقي‌ مناسبي‌ تدوين‌گردد.

پس‌ از فروپاشي‌ شوروي‌ سابق‌،ميزان‌ خاويار استحصالي‌ در آن‌ مناطق‌چندقطبي‌ شد و به‌ دليل‌ اختلافات‌كشورهاي‌ تازه‌ استقلال‌يافته‌ در آن‌ ناحيه‌،امروز ايران‌ خاويار بيشتري‌ نسبت‌ به‌تمامي‌ كشورهاي‌ حاشيه‌ درياي‌ خزرصادر مي‌كند.

آلودگي‌ آبزيان‌ به‌ انسان‌ نيز سرايت‌مي‌كند. در نتيجه‌ بايد از ورود هر گونه‌مواد آلاينده‌ به‌ آب‌هاي‌ خليج‌ فارس‌ ودرياي‌ خزر جلوگيري‌ شود، چرا كه‌ موادآلوده‌ توليد و صادرات‌ آبزيان‌ را فلج‌مي‌كند.

كيفيت‌ آب‌ در امر پرورش‌ ماهيان‌ وميگو نيز تأثير مستقيم‌ دارد و آب‌ بدون‌آلودگي‌، توليد را بهبود مي‌بخشد.

اگر در رژيم‌ غذايي‌ ماهيان‌ و ميگواختلال‌ ايجاد شود، پوكي‌ مغز آنان‌ را به‌همراه‌ خواهد داشت‌.

 

مصرف‌ سرانه‌ آبزيان‌ در ايران‌طي‌ برنامه‌ بلندمدت‌ تا سال‌ 1400 چه‌ميزان‌ درنظر گرفته‌ شده‌ است‌؟

هم‌اينك‌ مصرف‌ سرانه‌ آبزيان‌ درايران‌ 5 كيلوگرم‌ است‌ كه‌ در مقايسه‌ باكشورهايي‌ چون‌ ژاپن‌ كه‌ 70 كيلوگرم‌است‌، رقم‌ ناچيزي‌ محسوب‌ مي‌شود.

با ورود به‌ صنعت‌ نوپاي‌ تكثير وپرورش‌ آبزيان‌ مي‌توان‌ رقم‌ سرانه‌ را تا دوبرابر افزايش‌ داد. هم‌اينك‌ سالانه‌ 70هزار تن‌ آبزي‌ پرورش‌ داده‌ مي‌شود. بافعاليت‌ روي‌ پرورش‌ انواع‌ و اقسام‌نرم‌تنان‌، سخت‌پوستان‌ و حتي‌ انواع‌ماهيان‌ اين‌ رقم‌ را تا سال‌ 1400 به‌ دوبرابر مي‌توان‌ افزايش‌ داد.

مصرف‌ سرانه‌ گوشت‌ مرغ‌ و گوشت‌قرمز در ايران‌ با دنيا برابري‌ مي‌كند. امادر زمينه‌ ماهي‌ و ديگر آبزيان‌ به‌ دليل‌صنعت‌ ضعيف‌ فرآوري‌ و نبود نيروي‌متخصص‌، توليد پايين‌ است‌ و در نتيجه‌مصرف‌ سرانه‌ نيز با ديگر كشورهاهمخواني‌ ندارد.

 

چرا نقاط كور صنعت‌ فرآوري‌آبزيان‌ سنجيده‌ نمي‌شود و در رفع‌معضلات‌ آن‌ اقدامي‌ صورت‌ نمي‌گيرد؟

هدف‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ دربرگزاري‌ دوره‌هاي‌ كارشناسي‌، پيدا كردن‌نقاط كور صنعت‌ فرآوري‌ است‌.

در اين‌ زمينه‌ دوره‌هايي‌ چون‌ اقتصادو بازاريابي‌ محصولات‌ شيلاتي‌ و مبحث‌بازار جزو دروس‌ اين‌ رشته‌ است‌ تا توليدو صادرات‌ گسترده‌تر شود. در سطح‌جهان‌ تلفن‌ بانك‌هايي‌ وجود دارد كه‌ ازطريق‌ اينترنت‌ مي‌توان‌ به‌ آنها دسترسي‌پيدا كرد. اين‌ تلفن‌بانك‌ها هر لحظه‌قيمت‌ انواع‌ آبزيان‌ را به‌ مشتري‌ اعلام‌مي‌كند.

 

پرورش‌ ميگو با نگرش‌ صادراتي‌از چه‌ زماني‌ در ايران‌ آغاز شد؟

در ده‌ سال‌ اخير پرورش‌ ميگو درايران‌ به‌طور جدي‌ آغاز شده‌ است‌. دراين‌ زمينه‌ اراضي‌ ساحلي‌ كه‌ غيرقابل‌كشت‌ است‌، مورد توجه‌ قرار مي‌گيرد.

در ايران‌ پرورش‌ ميگو با روش‌نيمه‌متراكم‌ انجام‌ مي‌گيرد. در اين‌ روش‌استخرهاي‌ پرورش‌ ميگو شكل‌ و اندازه‌منظمي‌ دارند و لاروهاي‌ ميگو از مراكزتكثير خريداري‌ مي‌شوند و به‌ استخروارد مي‌شوند.

تراكم‌ لارو در اين‌ استخرها بين‌ 10 تا20 هزار لارو در هر هكتار است‌ و ازغذاي‌ دستي‌ خشك‌ يا تر فرموله‌ شده‌علاوه‌ بر غذاي‌ طبيعي‌ حاصل‌ از كوددهي‌استفاده‌ مي‌گردد. ميزان‌ توليد متوسط دراين‌ روش‌ 2 تا 3,5 تن‌ در هكتار است‌.

در اين‌ روش‌ ميگوي‌ بزرگ‌آب‌شيرين‌ كه‌ از جنوب‌ شرقي‌ آسيا واردشده‌ است‌، پرورش‌ داده‌ مي‌شود و وزن‌آن‌ حداكثر 500 گرم‌ است‌.

اين‌ نوع‌ ميگو در بازارهاي‌ جهاني‌خواستاران‌ زيادي‌ دارد. البته‌ محصولات‌بومي‌ ميگوي‌ ايران‌ نيز به‌ بازارهاي‌جهاني‌ صادر مي‌شود. اين‌ نوع‌ ميگو بهتراست‌ همراه‌ با ماهيان‌ كپور در شمال‌ ايران‌پرورش‌ داده‌ شود.

اگر برنامه‌ريزي‌ پرورش‌ كپورماهيان‌به‌ نحو مطلوب‌ باشد، در هر هكتارمي‌توان‌ تا 8 تن‌ ماهي‌ كپور توليد كرد. امادر سال‌ جاري‌ به‌ دليل‌ وجود مشكلات‌فني‌ برداشت‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ به‌ 3 تن‌ درهكتار كاهش‌ يافت‌.

در سال‌ گذشته‌ در يك‌ استخرپرورش‌ ماهي‌ كپور، نوعي‌ ماهي‌ كپور به‌نام‌ كپور نقره‌اي‌ پرورش‌ داده‌ شد كه‌اندازه‌هاي‌ 900 گرمي‌ آن‌ به‌ آلمان‌ صادرشد.

ماهي‌ كپور در ايران‌ هر كيلو 5000ريال‌ است‌، اما اين‌ ماهي‌ در اندازه‌ 900گرمي‌ به‌ بهاي‌ 12 مارك‌ صادر شد.

در ايران‌ پرورش‌ ماهيان‌ سردابي‌هنوز به‌ نحو مطلوب‌ انجام‌ نمي‌گيرد، درصورتي‌ كه‌ اين‌ ماهي‌ها كه‌ مهمترينشان‌قزل‌آلا است‌، در بازارهاي‌ جهاني‌ جايگاه‌بسيار مطلوبي‌ دارند.

چشمه‌هاي‌ آب‌ ايران‌ به‌ دليل‌ سردي‌آن‌، محيط مناسبي‌ براي‌ پرورش‌ ماهيان‌سردابي‌ است‌.

ميگوي‌ آب‌ شور در آب‌هاي‌ جنوب‌نيز مي‌تواند پرورش‌ يابد. انواع‌ اين‌ ميگوكه‌ بهترين‌ آن‌ ميگوي‌ سفيد هندي‌ نام‌دارد، در نواحي‌ خوزستان‌، بوشهر،هرمزگان‌ و سيستان‌ و بلوچستان‌ پرورش‌مي‌يابد و تمامي‌ توليدات‌ آن‌ به‌ خارج‌صادر مي‌شود. زيستگاه‌ عمده‌ ميگوي‌سفيد هندي‌ در آب‌هاي‌ حوالي‌ بندرجاسك‌ است‌. در پرورش‌ ميگو بخش‌خصوصي‌ به‌طور عمده‌ از كارشناسان‌كشورهاي‌ هند، تايلند، فيليپين‌ و مالزي‌استفاده‌ مي‌كنند.

 

غذاي‌ ميگوهاي‌ پرورشي‌ درداخل‌ توليد مي‌شود يا وارداتي‌ است‌؟

 مهمترين‌ غذاي‌ ميگو در دوران‌لارو ,ارتميا, است‌. اين‌ موجود تنهاموجود زنده‌اي‌ است‌ كه‌ در شورترين‌آب‌هاي‌ جهان‌ مانند درياچه‌ اروميه‌مي‌تواند زندگي‌ كند.

بلژيكي‌ها خشك‌ شده‌ ,ارتميا, كه‌يك‌ نوع‌ سخت‌پوست‌ است‌ را از ايران‌هر كيلو يك‌ دلار خريداري‌ و فرآوري‌شده‌ آن‌ را به‌ قيمت‌ هر كيلو 60 دلار به‌ايران‌ صادر مي‌كردند.

در سال‌هاي‌ قبل‌ تكنيك‌ خشك‌ كردن‌و فرآوري‌ آن‌ در ايران‌ وجود نداشت‌. اماامروز كارشناسان‌ ايراني‌ ,ارتميا, را درايران‌ خشك‌ و فرآوري‌ مي‌كنند و از ورودآن‌ بي‌نياز هستيم‌.

بخش‌ عمده‌ غذاي‌ ميگو به‌ صورت‌خشك‌ است‌ و در پرورش‌ ميگو هزينه‌غذاي‌ نيمي‌ از قيمت‌ تمام‌ شده‌ آن‌ راتشكيل‌ مي‌دهد.

 

ميگوي‌ پرورشي‌ ايران‌ به‌ كدام‌كشورها صادر مي‌شود؟

قسمت‌ اعظم‌ ميگوي‌ پرورشي‌ايران‌ به‌ كشورهاي‌ عربي‌ حاشيه‌ جنوبي‌خليج‌ فارس‌، اتحاديه‌ اروپا و ژاپن‌ صادرمي‌شود.

مشتريان‌ ميگوي‌ ايران‌ دقت‌نظرخاصي‌ از نظر بهداشتي‌ بودن‌ ميگو ورعايت‌ استاندارد در بسته‌بندي‌ و انجمادميگو از خود نشان‌ مي‌دهند.

برخي‌ كشورها مانند ژاپن‌ در موقع‌واردات‌ ميگو، آنها را از نظر مصرف‌ مواددارويي‌ و آنتي‌بيوتيك‌ در دوران‌ پرورش‌مورد آزمايش‌ دقيق‌ قرار مي‌دهند، چرا كه‌ميگوهاي‌ پرورش‌ يافته‌ با داروهاي‌غيرمجاز مي‌تواند روي‌ انسان‌ اثرات‌ سوءبگذارد.

هر چه‌ زمان‌ صيد ميگو تا عمل‌آوري‌آن‌ كوتاه‌تر باشد، كيفيت‌ آن‌ بالاتر است‌ وصادرات‌ مطلوب‌تري‌ دارد.

شركت‌هاي‌ فرانسوي‌ و اسپانيايي‌ميگوهاي‌ پرورشي‌ ايران‌ را پيش‌خريدمي‌كنند.

متأسفانه‌ صنعت‌ بسته‌بندي‌ در ايران‌ضعيف‌ است‌. اين‌ ضعف‌ روي‌ بسته‌بندي‌آبزيان‌ نيز اثر گذاشته‌ است‌

خاویار

خاويار

خاویار یا تخم ماهیان خاویاری گرانترین غذای جهان است. دریای خزر به عنوان بزرگترین منبع ماهیان خاویاری در جهان حدود 95 درصد خاویار جهان را تأمین می‌کند. فیل‌ماهی، تاس‌ماهی روسی یا چالباش، تاس‌ماهی ایرانی یا قره برون، ماهی شیب و ماهی ازون برون یا سوروگا، گونه‌های اصلی ماهیان خاویاری دریای خزر هستند. همانگونه که خاویار سیاه در ایران و جنوب روسیه شناخته شده تر است، خاویار سرخ در سیبری و خاور دور طرفداران بیشتری دارد .گرچه خاویار سرخ از خاویار سیاه ارزانتر است اما طعم و ارزش غذایی آن دست کمی از خاویار سیاه ندارد. خاویار سرخ یا سیاه را می‌توان در تمامی فروشگاههای مواد غذایی روسیه خریداری کرد. در اغذیه فروشیها چند دانه خاویار سرخ بر روی برشی از نان با یک برگ جعفری سرو می‌شود. البته علاقمندان واقعی خاویار، آن را سرد و با یک قاشق کوچک و بدون نان میل می‌کنند .طعم خاویار که ترکیبی از بوی تند ماهی و شوری نمک است، ممکن است برای بسیاری اصلا خوشایند نباشد.

واژه خاویار واژه‌ای فارسی و دگرگون‌شده‌ی واژه‌ی خاگ‌آور (به معنی تخم‌آور) است.

ماهیها 0000

ماهی

• نخستین ماهی ها:
• انواع ماهی:
• اکولوژی ماهی:
• چگونگی حرکت ماهیها:

 

ماهی یک پویکیلوترمیکPoikilothermicمهره دار و آبشش دار است که در آب زندگی می کند. ماهیها (با بیش از 27315 گونه) یک گروه پارافیلتیک‍ Parophyletic هستند و به سه گروه ماهیهای استخوانی (رده استیکتیس Osteichthyes) ، با (22000 گونه)، ماهیهای غضروفی (رده کندریکتیس Chondrichthyes با بیش از 800 گونه) و گروههای مختلف ماهیهای بدون آرواره (75 گونه) از جمله ماهی های مکنده و hagfish تقسیم می شوند. ماهیها در اندازه های مختلف به چشم می خورند و طول آنها از 45 فوت مثل کوسه نهنگی تا 8 میلی متر مثل دوارف گوبی dwarf goby متغییر می باشد. جانوران آبزی دیگر همانند عروس دریایی و ماهی مرکب ماهیهای حقیقی نیستند.

برای نمونه برخی از ماهیان چون صخره های ناهنجار و برخی مانند کرمهای لولنده هستند. بعضی تخت و مسطح چون کلوچه آردی و پاره ای مانند توپ میباشند. ماهیان همه گونه رنگی دارند. یعنی همه رنگ های رنگین کمان. بسیاری از ماهیان رنگهای روشن همچون رنگهای درخشان و روشن پرندگان. سرخ تند زرد آبی و ارغوانی و صدها نمونه و گونه رنگ زیبا و دلربا و طرح های راه راه و خطوط شبیه توری یا نقطه چین دارند.

کوچکترین ماهی پیگمی گابی فیلیپینی است که کمتر از 13 میلیمتر در کمال رشد طول دارد. بزرگترین ماهی شارک وال می باشد که در رشد کامل 18 متر طول و 14 تن وزن دارد. این ماهی جانوران کوچک دریایی و گیاهان را می خورد و به طور کلی بی آزارتر از ماهیان دیگر نسبت به انسان است. خطرناکترین ماهی تنها چند کیلوگرم وزن دارد. سنگ ماهی که برآمدگی زهرداری دارد که می تواند با زهرش آدمی را در چند دقیقه بکشد.
ماهی ها تقریباٌ در همه آبها زندگی می کنند: در آبهای در نقطه یخ زدن قطب شمال و در رودها و جویبارهای بخارآلود جنگلهای استوایی و در جویبارهای خروشان کوهستانها و در آبهای رودهای آرام زیرزمینی. برخی از ماهیان سفرها و مهاجرتهایی سرتاسری اقیانوسی می کنند. ماهیان دیگر بیشتر زندگی خود را درون شنها و کف اقیانوسها می گذرانند. بیشتر ماهیان هرگز اب را ترک نمی گویند. اما برخی از ماهیان ممکن است ماهها در بستر خشک رودخانه زنده بمانند.

یک نوع ماهی به نام آناباس در سواحل فیلیپین ، مالزی و مشرق هند وجود دارد که پس از این که بر اثر طغیان آب از آب دریا بدور و در برکه ای خشک شد از میان گل و لای خزان خزان همچون خزندگان راه می روند تا خود را به دریا برساند.
ماهیان برای آدمی اهیمت بسیار دارند، خوراک میلیون ها نفر از مردم از ماهی فراهم می شود عده ای برای تفریح به شکار ماهی می روند و بسیاری آنها را همچون جانوران دست آموز در آکواریوم و غیره نگه می دارند. ماهیان در تعادل طبیعت نقش مهمی دارند. ماهیان گیاهان و جانوران آبزی را می خورند و باز خوراک گیاهان و جانوران می گردند و ماهیان تعادل مجموع کلی گیاهان و جانوران کرده زمین برقرار می سازند.

همه ماهیان مهره دار و دارای آلت تنفسی مخصوصی برای دم و بازدم در آب و خونسرد هستند. ماهیان نمی توانند حرارت بدن خود را با حرارت محیط اطراف خود میزان کنند. بعلاوه تقریباٌ همه ماهیان باله ها و پره هایی دارند که در شنا کردن به کار می روند.
جانوران آبی دیگر مانند دلفین ها و وال ها شبیه ماهی به نظر می رسند گرچه مهره دار و باله دار می باشند ولی بر خلاف ماهیان بچه زا هستند و بچه های خود را شیر می دهند به علاوه بر خلاف ماهیان با شش دم و بازدم می کنند همچنین خونگرمند.

کوسه نهنگ بزرگترین ماهی در اقیانوس

 

نخستین ماهی ها:

در 500 میلیون سال پیش بر زمین پدید آمدند. ماهیان نخستین جانوران مهره داران گیتی بودند بیشتر دانشمندان عقیده دارند که این ماهیان نخستین اجداد همه جانوران مهره دار بوده اند. ماهیان برای آدمی سودهای فراوانی داشته اند خوراک عمده بسیاری از مردمان است. از جمله ژاپن و نروژ را تشکیل می دهد.در کشورهای دیگر مردم ماهی را ضمن خوراکهای دیگر می خورند.

انواع ماهی:

دانشمندان در حدود 21000 نوع ماهی را نامگذاری و وصف کرده اند هر ساله انواع جدیدی از ماهیان کشف و در مجموع بطور دائمی بر تعداد شناخته شده ماهی ها افزوده می شود، ماهیان بیش از نصف همه گونه ها و انواع شناخته شده را تشکیل می دهند.


انواع ماهی به 3 دسته تقسیم میشوند 1- ماهی های بدون آرواره 2- ماهیهای غضروفی که شامل کوسه ها و ماهیهای چهار گوش عمق زی که از حلزونها تغذیه می کنند می باشند3- ماهیهای استخوانی که بزرگترین گروه را تشکیل می دهند و شامل مارماهی ها شمشیر ماهی ها و ماهی های قزل آلا و آزاد می شوند.
پوزه ای که در جلو بدن ماهی قرار گرفته، چشمها در آن جا گرفته یک جفت سوراخ بینی در دو سوی پوزه و ساختمان خاصی برای دیدن در زیر آب دارد.

گوشهای ماهی در جایی واقع شده که به آسانی دیده نمی شود. و در درون سر قرار دارد. دستگاه حقیقی شنوایی در میان گوش و دستگاههایی که تعادل ماهی را حفظ می کنند در داخل گوش قرار دارد. گوش ماهی در زیراب نیز صداها را می شنود. اگر لاله گوش در بیرون بدن و بر سر ماهی قرار داشت مانع سریع پیش روی ماهی در آب میشد. بدن ماهیان دوکی شکل می باشد و آدمی از بدن ماهی در ساختن زیردریایی و اژدرها تقلید نموده است.

چشمان ماهی روی سطح سرش به طور مسطح قرار دارد و پوزه اش به خوبی می تواند آب را بشکاقد با باله ها آب را جابجا و به سوی جلو حرکت می کند.
ماهی از دم پارویی شکل خود در شناکردن سود می جوید باله هایی که در بالا و پشت و وسط تنه ماهی همچنین زیر دم قرار دارد مانع از غرق شدن ماهی می گردد و به هر سو که بخواهد شنا می کند. ماهی هنگام دم و بازدم آب را به دهان فرو می برد و از دستگاه مخصوص خود عبور می دهد و از چاک ها و سوراخهای دستگاه تنفسی و آب را درست در عقب سر بیرون می دهد و خون درست زیر پوست نازک قارار دارد.

همانطور که آب از دستگاههای تنفسی عبور می کند اکسیژن را از آب می گیرد و داخل خون می گردد. سطح های دستگاه تنفسی ماهی چینها و تاهای پر مانند پیدا می کند و به این ترتیب می تواند اکسیژن بیشتری بگیرد. ماهی بادکنکی در درون بدنش دارد که در شنا کمک میکند با خالی شدن بادکنک به آسانی به اعماق می رود و با پر کردن بادکنک به سهولت به بالای آب می آید. خوراک ماهیان را بیشتر پلانکتونها و گیاهان تشکیل می دهند. ماهیان بزرگتر ماهیان کوچکتر را می خورند.

بیشتر ماهیان بدنی پوشیده از پولک دارند. گویی که لباس و زره رزم آنها می باشد. برخی از ماهیان چون مارماهی پولکهای خیلی ریز و پاره ای مانند ماهی استروژن پولکهای بزرگ دارند. از پولکها سن ماهی ها را تشخیص میدهند. پولک در زمستان بواسطه کمی خوراک کندتر رشد می کند و با هم خیلی فاصله دارند و در تابستان بر عکس.

ماهی ها،مانند انسانها،دارای یک اسکلت درونی از جنس استخوان هستند. ماهی های استخوانی در آبهای شیرین زندگی می کنند. همچنین در آب اقیانوسها از قطبهای یخی تا مناطق استوایی میتوان آنها را یافت. آنها دارای یک سرپوش هستند که روی آبشش های آنها را می پوشاند و یک کیسه شنای داخلی دارند که بدن آنها را شناور نگه می دارد این ماهی های استخوانی آبهای سرد معمولا" رنگهای تیره تری نسبت به ماهیهای استوایی دارند.

بیشتر ماهیان به استثناء ماهی های بدون آرواره و کوسه ها دارای اسکلت استخوانی هستند بزرگترین و متنوع ترین گروههای این ماهیهای استخوانی در دریاهای استوایی پیدا شده اند بیشتر ماهیهای استخوانی دارای رنگ روشن و طرحهای روشن روی پوست می باشند که این مسئله برای دفاع از منطقه زیست جذب جفت و یا استتار ماهی در محیط می باشد.

اکولوژی ماهی:

ماهیها را می توان تقریباً در همه نوع آب، چه شیرین چه شور، چه کم عمق درست زیر سطح آب و چه با عمق هزاران متر یافت. ولیکن دریاچه های بسیار شور همانند دریاچه های گریت سالت Great salt lake زیستگاه خوبی برای زندگی ماهیها نمی باشد. بعضی از گونه های ماهی فقط جهت نگهداری و نمایش در اکواریوم پرورش داده می شوند.
ماهی ها بعنوان یک منبع مهم مواد غذایی بشمار می آیند. دیگر جانوران آبزی نظیر نرم تنان و سخت پوستان که معمولاً ماهی صدف نامیده می شوند.) اغلب زمانی بعنوان ماهی در نظر گرفته می شوند که بعنوان غذا مورد استفاد قرار گیرند. گرفتن ماهی بعنوان غذا و یا به منظور ورزش ، ماهی گیری نامیده می شود. برداشت سالانه از تمام حوزه های ماهیگیری جهان در حدود 100 میلیون تن می باشد.

صید بی رویه ماهی نسل گونه های مختلف ماهی را به خطر انداخته است. گزارشی که در 15 می سال 2003 در مجله Nature منتشر شده، حاکی از این بود که صید بی رویه سازمان یافته گونه های مختلف ماهی در اقیانوس های بزرگ به حدی زیاد بوده است که تنها کمتر از 10 در صد از تعداد ماهیهایی که در سال 1950 وجود داشتند، باقی مانده اند.
مخصوصاً کوسه ها، ماهی های کاد مروی اقیانوس اطلس و ماهیهای ساردین اقیانوس آرام در خطر می باشند. نویسندگان بر کاهش، جدی، سریع و فوری صید ماهی و محافظت از زیستگاههای اقیانوسی در سرتاسر جهان توصیه اکید دارند.
این قسمت را نیز مطالعه کنید.

چگونگی حرکت ماهیها:

ماهی بوسیله حرکت دادن قسمت عقبی بدن خود به سمت جلو حرکت می کند. ماهیچه های که دو طرف ستون فقرات (اسخوانهای پشتی) او را پوشانده اند حرکت دم او را کنترل می کنند ماهی ابتدا این ماهیچه را به یک طرف می کشاند و بعد به طرف دیگر و همزمان دم خود را از یک طرف به طرف دیگر حرکت می دهد و به این ترتیب به جلو حرکت می کند ماهیها برای حرکت به سمتهای راست و چپ و همچنین بالا و پایین از باله های خود استفاده می کنند.

اردک ماهی08

اردک ماهی

این ماهی مثل گونه‌های دیگر خانواده اردک ماهیها یک ماهی شکارچی و مهاجم است سر او به شکل پوزه اردک پهن می‌شود و دارای یک دهان با تعداد زیادی دندان تیز می باشد اردک ماهی در میان خزه‌های آبهای تمیز محل زندگیش به دنبال شکار پرسه می زند و آماده حمله به هر موجود قابل خوردن مثل پرندگان در حال شنا در سطح آب می باشد.

»

بيولوژي :

اردك ماهي شمالي ماهي است كه از نظر جثه بزرگ بوده وجزو ماهيان شكارچي است كه متعلق به خانواده Ecosidaeمي باشد . . اردك ماهي شمالي يك ماهي استخواني است كه با خصوصياتي مثل بدن بلند و باريك و پوزه اردكي شكل مسطح كه داراي دندانهاي زيادي است از ديگر ماهيان متمايز ميشود . بدن اژدري شكل آنها مشخصه ماهيان شكارچي كمين كننده است كه به ماهي اجازه ميدهد به صورت سيريع و ناگهاني به طعمه حمله كند. آنها داراي باله هاي عمودي و تيره رنگ در انتهاي بدن و رنگ كل بدن خاكستري متمايل به سبز ميباشد كه نقاط زرد رنگ يا سفيد رنگ در سراسر بدن به صورت نامنظم ديده ميشود .ناحيه شكمي آنها سفيد رنگ است .يكي از راههايي كه اردك ماهيان را متمايز مي كند ترتيب قرار گرفتن فلسها در سرپوش آبششي و فك مي باشد .نيمه بالايي سرپوش آبششي و تمام فك آن توسط فلس پوشيده شده است پراكندگي آنها در بسياري از درياچه هاي آب شيرين ، نهرها و استخرهاي پوشيده از علف مي باشد.پراكنش اردك ماهي شمالي شامل شمالي ترين ناحيه آمريكاي شمالي ، آسيا و اروپا است .زيستگاه آنها با تغيير فصل و درجه حرارت آب تغيير مي كند.اردك ماهي شمالي عمومابه هنگام تخم ريزي بهاره و اوايل تابستان در آبهاي سطحي كم عمق ومناطقي كه از علف پوشيده شده ديده ميشود . در اواخر تابستان اردك ماهي شروع به مهاجرت به آبهاي عميق تر مي كند و آنجا را براي ماندن در طي مدتي كه پاييز و زمستان سپري شود انتخاب مي كند . بر خلاف بيشتر ماهيان در راسته Salmoniformes پنج گونه از خانواده اردك ماهيان فاقد باله چربي هستند. اعضاي خانواده اردك ماهيان داراي باله پشتي ومخرجي تقريبا هم اندازه هستند كه در يك خط قرار گرفته است و مكان آن در نزديكي انتهاي بدن است .اردك ماهيان توسط دم چنگالي شكل و پوزه بلندشان از ديگر ماهيان تشخيص داده ميشوند .بيشتر ماهيان استخواني داراي كيسه شنايي هستند كه از لحاظ طول زياد با لوله گوارش در ارتباط نيست اگرچه در اعضاي راسته Salmoniformes كيسه شناي انباشته از گاز با لوله گوارش از طريق يك مجراي جانبي در ارتباط است اين ماهي.با بلعيدن حجم زيادي از هوااز سطح آب ، هوا به داخل كيسه شناي خود هدايت كرده كه با اينكار ميزان شناوري خود در آب را تنظيم مي كند . در ماهيان شكارچي كمين كننده مثل اردك ماهي كيسه شنا به ماهي اجازه ميدهد كه خيلي آرام و بي حركت در آب باقي بماند.اردك ماهي شمالي معمولا به هنگاميكه طول آن به حدود2/1 متر ميرسد و وزن آن حدود 18 كيلوگرم ميشود به بلوغ ميرسند گرچه عموما وزن آنها بين 9/0 تا 5/4 كيلوگرم است . تعيين سن اردك ماهي مشكل بوده و با شمارش حلقه هاي موجود در فلس سن آنها تعين ميشود . بعضي از اردك ماهيان به سن 24 سالگي هم ميرسند ولي سن بلوغ آنها بين 2 تا 5 سال است .

تغذيه :

.اردك ماهي يك ماهي شكارچي است كه داراي اشتهاي فوق العاده اي             مي باشد .در ماههاي اوليه زندگي رژيم غذايي اردك ماهي جوان شامل سخت پوستان كوچك و حشرات ريز است و هنگاميكه به بلوغ مي رسد از بيشتر ماهيان ، قورباغه ها ، حشرات و خرچنگ ها ، بعضي پستانداران كوچك مثل موش و مرغان آبزي جوان تغذيه مي كند .اردك ماهي به هنگام شكار در لابه لاي علفها كمين كرده و به طور ناگهاني و غافلگير كننده به طعمه حمله مي كند . و با دندانهاي تيز خود طعمه را نگه داشته و ابتدا از سمت سر شروع به قورت دادن مي كند .

توليد مثل :

بيشتر نرها و ماده ها در 2 تا 5 سال ابتدايي زندگي به بلوغ ميرسند .دوره توليد مثل اردك ماهي معمولا از ماه مارس تا ماه مي ادامه دارد .كه بستگي به درجه حرارت آب و زمان آب شدن يخها دارد .در بهار زماني كه ماهيها در مناطق مردابهاي كم عمق تجمع پيدا مي كنند اردك ماهيان در دهانه خليجهاي كوچكي كه از نهرها بوجود آمده وداراي بستر سنگي است ديده ميشوند .اردك ماهيان ماده تخمهاي خود را در طول مدت روز روي گياهاني كه بين اين سنگها وجود دارد ريخته ،كه تعداد آنها در حدود 100000 عدد است.به همراه آنها اردك ماهيان نر هم تخمكها را بارور مي كنند . تخمهاي محافظت نشده حدود 2 هفته بعد تبديل به لارو ميشوند و لاروها براي تغذيه بهتر به مناطقي كه آب داراي عمق بيشري است مهاجرت مي كنند .

بیولوژی

biology

What makes a fish a fish? Individual fish may look very different. Consider the flat, pan-shaped bluegill, the slender eel, and the huge sturgeon. Nevertheless, all fish share some body forms, functions and habits.

Most fish are ectothermic (cold-blooded) animals that live underwater. “Ectothermic” means they tend to assume the temperature of their surroundings, instead of generating their own body heat. Most fishes have a bony backbone and skeleton. They are grouped together under the scientific class Osteichthyes. A few fish, like the lamprey, skates, sharks and rays, have a skeleton of rubbery, gristly tissue called cartilage. Instead of legs, fish have fins to help them get around in their liquid habitat. They breathe by taking up oxygen that is dissolved in the water through their gills. The gills also allow the release of waste gases, like carbon dioxide and ammonia.

What else do most fish have in common? Their skin is protected and lubricated by mucous glands. The skin is also generally covered by scales, or in a few fish, bony plates. Catfish and bullheads also have only skin and no plates or scales. Fish have a two-chambered heart and a blood circulatory system. Fish don’t have eyelids, so they can’t close their eyes. Their ears are all internal, with nothing showing on the outside. Most fish reproduce by laying small, round, jellylike eggs in the water. They are all adapted to living in water, a medium that is very different from the air in which we move about. Water is denser and generally colder than air, and fish must also withstand the forces of water pressure.

With water covering so much of the Earth, it’s no surprise that fishes are found worldwide, both in the salt water of oceans and the fresh water of lakes and rivers on the continents. With so many different places in which to live, it’s no wonder that so many different types of fish developed. Worldwide there are about 29,000 species of fish, grouped in 445 families. Here in North America there are over 800 species, which biologists have assigned, because of their similarities and differences, to nearly 40 freshwater families and about 10 marine families.

In Pennsylvania, with some 83,000 miles of streams and rivers and hundreds of lakes, there are currently over 160 species of fish in about 24 different families. The numbers are approximate because non-native fish species may be stocked or accidentally released. In addition, fish that were once present may have disappeared from the state (extirpated), or they may have become extinct. Fish species that were thought gone are also occasionally rediscovered in the state.

Fish are very old forms of life, with some species seeming to be unchanged in body form from their fossilized ancestors found in rocks hundreds of millions of years old. Other fish have changed dramatically over time, in body shape, function and probably behavior, to survive or prosper in habitats that have been altered or to take advantage of new habitat opportunities. The science of the origin of fishes, paleoichthyology, investigates the fossilized remnants of these ancient fishes to learn how this evolution happened.

Dunkleosteus, 400-million-year-old prehistoric fish

The oldest fish fossils that scientists have identified date from 425 million years ago. These fish were jawless underwater creatures, with armorlike plates covering the body. Sharks, like the prehistoric Dunkleosteus, appeared about 400 million years ago. Fossils show that this prehistoric fish was as big as a school bus. Bony fish are more recent in the time scale than cartilage-skeleton fish such as sharks. About 200 million years ago, the Ichthyosaur, a fishlike reptile, swam in ancient seas. By 10 million years ago, fish had developed into such forms as the sabertooth salmon, which grew to eight feet long. Fish like bass and walleyes are more modern than trout or bowfins, which retain some body characteristics that were typical of “primitive” fishes.

Fish in Pennsylvania
Pennsylvania has many different types of fish because it offers many types of aquatic conditions. Its water habitats range from deep, cold lakes to shallow, swampy lakes, to chilly, clear mountain streams, to slow-moving, warm, silty rivers. There are lots of places that fall between these habitat descriptions, plus some tidally changing waters. Some of the state’s fish are similar to fish, or are also found, in Eurasia, like the northern pike and brown trout. Others are native only to North America, like the sunfishes and the catfishes.

Even if appropriate habitat exists, a fish species may not be in a lake or stream simply because it doesn’t live in that watershed. When rain falls to the ground in Pennsylvania, it drains into one of six major watershed systems. In the northwest, it might flow toward Lake Erie. In most of the rest of western Pennsylvania, water flows into a tributary of the Ohio River, which feeds the Mississippi River. Most of central Pennsylvania’s water empties into the Susquehanna River and its branches, which flow to the Chesapeake Bay. The smallest Pennsylvania watershed is the Genesee River, which collects water along the central part of Pennsylvania’s boundary with New York state and sends it north to Lake Ontario. Along the central section of Pennsylvania’s southern boundary, streams flow to the Potomac River, which eventually meets the Chesapeake Bay. Eastern Pennsylvania is in the Delaware River watershed, which opens into the Atlantic Ocean.

These watersheds flow to different destinations. Even though fish can’t cross mountain tops, they can spread upstream and downstream in a watershed simply by swimming. Although Pennsylvania’s watersheds share many fish, like smallmouth bass and white suckers, other fish are found only in one or two watersheds, like the johnny darter and flathead catfish. Some fish species entered new watersheds when glaciers advanced and retreated, over about a half-million years, ending about 15,000 years ago. Across northern Pennsylvania, the huge ice masses blocked and rerouted north-flowing streams and sometimes added their flow to already south-going rivers, mixing the fish life. The Allegheny River and its tributaries in northwestern Pennsylvania have a diverse aquatic community because the glaciers changed the state’s landscape and redirected those streams and the species of fish that lived there.

Life in Water

External fish anatomy
A fish’s outside appearance can reveal a lot about where and how it lives. The shape, color and form of parts of a fish’s body, its external anatomy, suit it to its habitat and its feeding methods. Some fish bodies are laterally compressed. That is, when the fish is viewed head on, it’s narrow side to side. Others are dorsally compressed, which means they’re more flat top to bottom. Others may be roundish in shape, viewed from the front, or somewhere between these extremes. When viewed from the side, some fish are long and slender. Others appear blocky or circular-shaped in the body, like the pan-shaped sunfish.

Most fish have the same basic parts. Except in the eels and lampreys, which are slender their whole length, fish have a definite head portion and a longer, wider body section, and they narrow to a tail. They have a mouth, which may range in size and shape from large-jawed with strong teeth, as in the walleye; toothless and capable of being extended for “vacuuming” small food items from the bottom, like suckers; or even a round, jawless disk for attaching to a host fish, like some lampreys. The snout has nasal openings, or nares, to let them sample the chemical “odors” in the water. The eye is usually on the upper portion of the side of the head.

Most fish have a flat cheek area behind the eye and jaw, and a flap behind that, which covers the gills, called the operculum. The presence or absence of scales on the cheek and/or the gill cover is also often used in determining the difference among Esocid (pike family) species.

Along the back, at the end of the tail, on the undersides and just behind the lower portion of the gill cover, most fish have fins. How many there are, their length, location and shape, vary greatly among fish families and species. Some fish, like the perch, have distinct, well-developed, separated fins. Other fish, like the eel, have a long, continuous fin curving around their length from top to bottom.

The fin or fins along a fish’s back are called the dorsal fin. This may start just behind the head, as in the darters, or it might be positioned far back on the body, as in the pikes. There may be one or two dorsal fins, the second either widely separately or close against the first, along the back toward the tail. Some fish, like trout, have a small, fleshy or fatty lobe that grows from the back behind the dorsal fin, which is called the adipose fin. The fish’s tail is finished off by the tail fin, or caudal fin. Fish show many different forms of caudal fins, from small and roundish to large with long, pointy lobes, and many shapes in between.

On the underside of the fish’s body, in front of the tail, is a rudderlike fin called the anal fin. Farther forward along the belly is generally a pair of small fins called the pelvic fins. And on each side of the fish, usually just behind the lower part of the gill cover, is a fin called the pectoral fin.

Fins are supported by filaments called rays. Rays can also spread out, saillike, or draw in a fish’s fins. In some fish, like trout and pickerel, all of the rays on all of the fins are soft, so these are called soft-rayed fish. Rays can also be hard, spiny and sharp, as in the bullheads and sunfish, which are called spiny-rayed fish. Counting the number of spiny rays and noting their position can be helpful in identifying which fish is which. When present, spiny rays are usually in the first dorsal and/or the front edge of the pectoral, pelvic and anal fins, and can inflict pain if the fish is handled carelessly.

A fish’s skin may be naked, but most often it is covered with thin, fingernaillike, roundish, overlapping scales. Scales may be large and coinlike, as in the carp, or embedded in the skin and easy to overlook, as in the brook trout. The scales of soft-rayed fish are roundish, cycloid and smooth, which give the fish a slick feeling. Spiny-rayed fish have ctenoid scales, which have tiny “teeth,” and give these fish a rough feel. Scales can also be diamond-shaped, called “rhombic,” as in the gars. Instead of scales, primitive fish like sharks and sturgeons have bony plates, especially on the head.

Pigment cells give the fish’s skin its color and pattern. These can be intensified or reduced by the nervous system in response to the fish’s environment or hormonal changes. Salmon, for instance, “color up” in spawning season. Their colors fade and their scales just reflect and refract the light in silver and rainbow tints when they are in deep, open water. Some fish are colored in patterns that hide or camouflage them in their surroundings, like the pickerel in its weed beds. Others have markings that advertise which sex they are, like the male bowfin’s dark spot at the base of the tail.

Many fish have an interrupted line marking, often visible on the skin, that runs along the middle of the side, from head to tail, called the lateral line. This is actually a sense organ that detects vibrations and changes in water pressure. A slimy covering, produced by glands in the skin and called mucous, helps to protect the fish against disease and scrapes. A fish’s skin may also have poison glands, as in the madtoms