تجارت ماهی زنده در آمریکا

  

مقدمه : به رغم افزایش صنایع فرآوری آبزیان و حرکت آن به سمت تولید فرآورده های با ارزش افزوده ی بیش تر و غذاهای آماده ی مصرف ، تجارت آبزیان زنده در آسیا به دلایل مختلف هنوز جای رشد دارد . این دلایل را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد: 1. به خاطر افزایش تعداد گردش گران تقاضای رستوران ها برای ابزیان زنده رو به گسترش است؛ 2. در آسیا به خصوص شرق و کشورهای جنوب شرقی آن ، مردم به طور سنتی تمایل زیادی به مصرف آبزیان زنده دارند؛ 3. افزایش تولید در بخش آبزی پروری منجر به تعدیل قیمت های غذاهای دریایی زنده وافزایش تقاضای این فرآورده ها شده است؛ 4. تعداد خرده فروشی های جدید و پیشرفته نظیر فروشگاه های زنجیره یی که اقدام به فروش ماهی زنده می کنند افزایش یافته است؛ 5. پیشرفت های فنی ، منجر به بهبود روش های بسته بندی و ترابری شده و در نتیجه این امکان به وجود آمده است که ماهی زنده در مدت کوتاهی و با درصد مرگ و میر کم تر به دست مصرف کننده برسد. برای عرضه ی ماهی زنده به بازار، انگیزه ی مالی نیز وجود دارد زیرا قیمت ماهی زنده از دیگر شکل های عرضه ی ماهی ، گران تر است. برای مثال هر کیلوگرم ماهی هامور تازه / یخ زده در هنگ گنگ 3-5 دلار آمریکا قیمت دارد در حالی که قیمت زنده ی آن 30-40 دلار آمریکا است. در مالزی قیمت هر کیلوگرم تیلاپیای تازه / خنک شده حدود 2 دلار آمریکا است ولی قیمت زنده ی آن هر کیوگرم 6.5 دلار آمریکا قیمت دارد. از این رو زنده فروشی ماهی بر خلاف زنده فروشی ماکیان و دام ، ارزش افزوده ی بسیاری را دارا بوده و در صنعت شیلات این سود آوری نظیر ندارد. محبوبیت ماهی زنده را در بسیاری از رستوران های غذاهای دریایی و فروشگاه های بزرگ شرق و جنوب شرق آسیا به خصوص در جاهایی که جمعیت زیادی از چینی تبارها زندگی می کنند ، می توان دید .مناطق یاد شده بازارهای عمده ی غذاهای دریایی زنده هستند. در این مقاله به بازارهای غذاهای دریایی زنده در کشورهای آسیایی منتخب شامل چین ، هنگ کنگ ، تایوان ، سنگاپور و مالزی اشاره می شود. ماهي تيلاپيا جمهوری مردمی چین چین نه تنها بزرگ ترین تولید کننده ی محصولا ت شیلاتی در جهان است بلکه بزرگ ترین بازار غذاهای دریایی و حتا ماهی زنده را نیز دارا می باشد. حجم زیادی از ماهیان پرورشی چین به خصوص گونه های آب شیرین نظیر کپور در بازار محلی زنده فروشی می شود. چین در سال 2004 حدود 2 میلیون تن ماهی آب شیرین تولید کرد که به طور عمده در بازارهای محلی به صورت زنده عرضه شده و بخشی نیز به همین شکل به کشورهای همسایه نظیر هنگ کنگ ( کپور ) ، کره ی جنوبی ( کپور و مارماهی ) و ژاپن ( مارماهی ) صادر شد. غذاهای دریایی زنده ی با ارزش افزده نظیر هامور ، شاه میگو و خرچنگ در رستوران های شهرهای بزرگ چین نظیر شانگهای ، گوان ژو و پکن به فروش می رسند.غذاهای دریایی زنده ی عرضه شده در خرده فروشی ها ازطریق بازارهای عمده فروشی که نقش مهمی در سامانه ی توزیع غذاهای دریایی دارند تامین می شود. در چین ، چند بازار عمده فروشی فقط ماهی زنده خرید و فروش می کنند. ازاین میان می توان به بازار تانگ چوان در شانگهای ، هانگ شا و بوجی در استان های جنوبی چین و بازار گوانگ دونگ که غذاهای دریایی وارداتی را عرضه می کند اشاره کرد. بازار تانگ چوان که ماهی زنده را عمده فروشی می کند بزرگ ترین بازار در شرق چین است که سالانه 100.000 تن ماهی زنده در آن به فروش می رسد و گردش پول روزانه در آن حدود 1.22 میلیون دلار آمریکا است. حدود 50 درصد ماهی فرخته شده در این بازار در شهر شانگهای توزیع شده و مابقی در دیگر شهرهای چین پخش می شود. گونه های عمده عبارتند از : میگو ، لاک پشت ، خرچنگ ، شاه میگو ، دو کفه یی ها و ماهیان آب شیرین نظیر انواع کپور و مارماهی. ماهیان زنده ی وارداتی به طور عمده از طریق شهرهایی نظیر گوانگ دونگ و هنگ کنگ توزیع می شود.مقدار تعرفه ی گمرکی در شانگهای بیش تر از دیگر استان های چین بوده و فرآیند بازرسی محصول نیز سخت گیرانه تر است. ظرف حمل آبزیان زنده بازار عمده فروشی هوانگ شا که در مرکز شهر گوانگ ژو در استان گوانگ دونگ واقع شده بزرگ ترین بازار زنده فروشی چین با فروش سالیانه ی بیش از 160 هزار تن محصول و گردش پولی 853 میلیون دلار است.این بازار در سال 1994 ساخته شده و اخیرا برای رفاه بیش تر بازرگانان و استفاده از امکانات جدیدتر نوسازی و ارتقا یافته است. 10 درصد از فروش سالیانه متعلق به ماهیان وارداتی است. گونه های عمده ی وارداتی عبارتند از : شاه میگو ( از استرالیا) ، خرچنگ ( کانادا) و خرچنگ آبی و هامور (از آسیای جنوب شرقی ). ماهی زنده از طریق هنگ کنگ و یا به طور مستقیم از فرودگاه گوانگ ژو وارد می شود. بازار عمده فروشی بوجو در شهر شن زن واقع شده ومرکز مهم ماهی زنده ی وارداتی از هنگ کنک از طریق بندر یان تیان به سایر شهرهای چین است. در حال حاضر حدود 7 تن آبزیان زنده با ارزش نظیر هامور و شاه میگو از طریق بندر یان تیان به چین وارد می شود. از آن جا که نقاط ورودی بسیاری برای ورود ماهی زنده از هنگ کنگ و نیز کشورهای همسایه نظیر ویتنام ومیانمار به چین وجود دارد ، بسیاری از ازواردات گزارش نمی شوند. از این رو در آمار چین ، مقدار واردات ماهی زنده بسیار کم ثبت شده که نمی تواند معرف مقدار واقعی واردات به کشور باشد. به دلیل آزادسازی تجارت و رشد تقاضای داخلی برای ماهی زنده به نظر می رسد واردات مستقیم ماهی زنده به چین در سال های آینده افزایش یابد. اکنون چین بزرگ ترین صادرکننده ی ماهی در جهان است.در سال 2004 صادرات ماهی زنده ( فقط مارماهی و ماهیان باله دار ) در چین با 8 درصد رشد به 105.520 تن به ارزش 300 میلیون دلار رسید. بازار زنده فروشی آبزیان در چین هنگ کنک هنگ کنک یکی از بازارهای عمده برای ماهی زنده و از مراکز مهم توزیع این نوع آبزیان در چین است. بازار غذاهای دریایی هنگ کنگ بستگی به واردات دارد زیرا تولید داخلی بسیار کم استو در سال 2004 هنگ کنگ 36.757 تن ماهی زنده شامل کپور ، تیلاپیا ، گربه ماهی و غیره وارد کرد. ماهیان دریایی با ارزش نظیر هامور از طریق رستوران ها زنده فروشی می شوند در حالی که سایر گونه های کم ارزش نظیر ماهیان آب شیرین از طریق خرده فروشی ها برای مصرف خانگی زنده فروشی می شوند. در هنگام جشن سال نوی چین و دیگر عیدها نظیر کریسمس تقاضا برای ماهی زنده افزایش می یابد. ازسپتامبر 2004 هنگ کنگ از واردات ماهی زنده از چین به دلیل شناسایی مالاشیت گرین در چند نمونه مارماهی خودداری کرد. در اوت 2005 مراجع محلی همچنین از واردات ماهیان دریایی نواحی جزایر مرجانی به دلیل شناسایی سم سیگوترا جلوگیری کردند.علی رغم تلاش های دولت برای کنترل آلودگی ها و سموم احتمالی موجود در ماهی های زنده ، واردات ماهی هامور زنده در 9 ماه ی نخست 2005 روند منفی داشته است. عرضه کنندگان عمده ی هامور به هنگ کنگ عبارتند از : فیلیپین ، تایلند ، اندونزی ، مالزی و استرالیا که در مجمموع بیش از 91 درصد واردات را در سال 2004 به خود اختصاص دادند. تایوان بازار تایوان مشابه بازارهای چین و هنگ کنگ است. در رستوران های مناطق مرفه نشین تایوان معولا ماهی هامور به صورت زنده عرضه می شود. افزایش مصرف ماهی زنده در تایوان در ماه های اکتبر تا آوریل دیده می شود. تولیدات آبزی پروری تایوان تقاضای مصرف کنندگان را تامین می کند. تایوان بخش زیادی از تولیدات خود را به صورت زنده به کشورهای همسایه صادر می کند. در سال 2004 تایوان 163 میلیون دلار آمریکا ماهی زنده صادر کرد که بخش عمده ی آن صادرات مارماهی به ژاپن بود. رستوران ماهی زنده در تایلند پرورش هامور در این کشور در طول سال های گذشته رشد چشم گیری داشته است.در سال 1995 تولید هامور در تایوان 2.104 تن بود که در سال 2004 به 12.512 تن رسید. بخش عمده ی تولید این ماهی در داخل مصرف شده و بخش کمی از آن به صورت زنده به هنگ کنگ صادر می شود. صادرات هامور زنده در سال 2004 به بیش ترین مقدار خود یعنی 404 تن رسید. تایلند عمده ترین تامین کننده ی میگو ، خرچنگ ، مارماهی و دو کفه یی ها به تایوان است. اندونزی ، استرالیا ، فیلیپین ، ویتنام و زلاند نو دیگر تامین کنندگان هستند. سنگاپور به رغم رشد محصولات فرآوری شده و آماده ی مصرف از ماهی در سنگاپور ، ماهی زنده محبوبیت زیادی نزد مردم این کشور دارد. این علاقمندی منجر به واردات زیاد ماهی زنده برای مصارف انسانی شده است . در سال 2004 مقدار 16.558 تن ماهی زنده به ارزش 50.7 میلیون دلار به سنگاپور وارد شد. این مقدار واردات شامل ماهیان آب شیرین نظیر کپور و آبزیان با ارزش نظیر میگو ، خرچنگ و شاه میگو بود. مالزی و اندونزی بزرگ ترین صادر کنندگان ماهی زنده ی پرورشی و دریایی به سنگاپور هستند. خرچنگ زنده از هند و سری لانکا و شاه میگوی زنده از استرالیا و زلاند نو وارد این کشور می شود. مالزی مصرف سرانه ی ماهی در مالزی پس از ژاپن بیش ترین مقدار بین کشورهایی آسیایی است. مقدار آن 56 کیلوگرم گزارش شده است.در مالزی مانند سایر کشورهای آسیای جنوب شرقی مردم ترجیح می دهند در خارج ازمنزل و در رستوران ها غذا میل کنند. رستوران هایی که ماهی زنده عرضه می کنند مشتریان بیش تری دارند. ماهی سی باس ، تیلاپیا ، هامور ، میگو ، خرچنگ و شاه میگو از مردم پسندی بیش تری برخوردار هستند.در زمان اوج مصرف ، ماهی زنده ازکشور های همسایه نظیر تایلند ، اندونزی و میانمار وارد می شود. در مازی ، تیلاپیایی زنده ، سی باس ، هامور ، شاه میگو و سایر گونه های دریایی از طریق رستوران های غذاهای دریایی عرضه می شوند در حالی که فروشگاه های زنجیره یی ماهیان آب شیرین نظیر مارماهی و تیلاپیا را عرضه می کنند. رستوران ماهی زنده در مالزی در دوره ی رکود اقتصادی (1997- 1999 ) بازار داخلی هامور به دلیل کاهش تقاضا و رقابت سخت با دیگر ماهیان زنده نظیر تیلاپیا افت کرد. به همین دلیل عرضه ی تیلاپیا پایدار و منظم شد. تیلاپیا را راحت تر می توان جا به جا کرده و مدت طولانی تری نگهداری کرد. آمارها از افزایش ماردات ماهی زنده به مالزی حکایت دارد . از طرف دیگر این کشور مقدار قابل توجهی تیلاپیا ، کپور ، سی باس و هامور به سنگاپور و هنگ کنگ صادر می کند. نتیجه به دلیل سیاست های اقتصادی کشورهای جنوب شرق آسیا و مزیت های تغذیه یی و سلامتی آبزیان ، تجارت ماهی زنده در آسیا دورنمای روشنی داشته و این محصولات به دلیل تازگی ، در دسترس بودن و اقتصادی بودن از توجه بیش تری برخوردار شده اند. افزایش تولیدات آبزی پروری در آسیا نقش مهمی در تامین ماهی زنده ی بیش تر و در نتیجه کاهش قیمت ماهی زنده و امکان جذب مصرف کنندگان بیش تر شده است.