کسی که شیطان را گیاه خوار معرفی نمود !
به نام یزدان پاک و با درود
تاریخچه ایکتیولوژی 6 : کوویه ، کسی که شیطان را گیاه خوار معرفی نمود !
پس از اینکه اشنایدر ، شاگرد مارک بلوخ در سال 1801 کتاب ماهی شناسی یا ایکتیولوجیا بلوخ را با شرح 1519 گونه ماهی منتشر نمود ، برای دو دهه دگرگونی چندانی در این علم به وجود نیامد .
تا اینکه نوبت به جورج ( ژورژ ) کوویه (کوویر) رسید .
بارون جورج کوویه Georges Cuvier ( 1769 – 1832 ) جانور شناس ، دیرین شناس ، ماهی شناس و دانشمند فرانسوی ؛ بی شک یکی از پر بارترین مغز هاییست که تاریخ علوم زیستی به خود دیده است .
به راستی نوشتن در مورد چنین شخصیتی کار آسانی نیست .
جورج کوویه به عنوان پدر علم دیرین شناسی ( palaeontology ) و همچنین تشریح مقایسه ای (comparative anatomy ) شناخته می شود .
جورج کوویه در 23 اگوست 1769 در مونت بلیار (Montbéliard) چشم به جهان گشود.
کوویه از نو جوانی مورد توجه دوک وورتمبرک ( Duke of Württemberg ) قرار گرفت و با پشت گرمی وی در سالهای 1784 تا 1788 به دانشگاه کارولین (Caroline ) در اشتوتگارت ( Stuttgart ) فرستاده شد و زیر نظر ک.ف.کیلمایر به تحصیل پرداخت .
جورج کوویه سپس در سالهای 1788 تا 1795 به عنوان یک معلم خصوصی (tutor) یک کنت فرانسوی در نورماندی به کار مشغول شد و همین اشتغال سبب شد که وی از خشونت های انقلاب فرانسه در امان بماند .
کوویه در این سال ها به مطالعه بی مهرگان دریایی و به ویژه نرم تنان پرداخت و در این زمینه مطالبی نوشت . همین نوشته ها به دست پروفسور جانورشناس در موزه تاریخ طبیعی با نام اتئین ژوفروا سنت هیلر ( Étienne Geoffroy St. Hilaire ) رسید و باعث شد که وی از کوویه درخواست کند که برای یاری رساندن به وی در راه اندازی موزه ای با ساختار جدید به پاریس برود .
این رخداد به سال 1795 مربوط می شود .
کم و بیش یک سال بعد ، کوویه نخستین تقسیم بندی های جدید جانوران به چهار دسته اصلی مهره داران ، نرم تنان ، بندپایان و شعاعیان را مطرح نمود .
او همچنین نخستین کسی بود که به طور منظم به کالبد شناسی نرم تنان پرداخت
و راهکارهایی برای رده بندی بهتر آنها ارائه کرد .
کوویه و ژوفروا در مقاله ای مشترک ، که در مورد اورانگوتان ها نوشته شده بود ، موضوع پیدایش گونه ها از یک نوع را بی باکانه مطرح نمودند .
جورج کوویه به یمن استعداد درخشان خود و همچنین به دلیل کمبود جانور شناس در پاریس ، نردبان ترقی را به سرعت پیمود :
- استادیار کالبد شناسی جانوری در موزه تاریخ طبیعی در سال 1795
- عضویت در انستیتوی فرانسه در سال 1795
- دبیر دائمی علوم فیزیک
- استاد کولژ دو فرانس
- مشاور دانشگاه
- دریافت لقب شوالیه
- عضو شورای دولتی و رئیس بخش داخلی شورا
- عضویت در فرهنگستان فرانسه
- دریافت لقب " گراند وفیسپه " ، لژیون افتخار
- عضویت در مجلس اعیان فرانسه
- کوویه در 1831 لقب بارون و پییر گرفت .
کوویه در موزه تاریخ طبیعی ، که در آن زمان بزرگترین موسسه پژوهشی علمی جهان به شمار می رفت ، مجموعه های کالبدشناسی تطبیقی یا آناتومی مقایسه ای را بسیار گسترش داد .
او در مطالعه جانوران از میان رفته ، گام هایی بلند با دقتی نوین برداشت . بازسازی های دیرین شناختی مشهور او مبتنی بر موجود زنده بود و او فرض را بر این اصل می نهاد که هر تکه استخوانی که خوب حفظ شده باشد ، بی گمان می تواند رده ، راسته ، جنس ، و حتی گونه را آشکار سازد .
همچنین می توان با در دست داشتن تکه استخوانی از جایی از بدن یک موجود ، پی به عادت ها و رفتار های او برد . مثلا حیوانی با دندان های چون دندان گاو حتما باید گیاه خوار باشد .
داستان خنده دار و جالبی در مورد کوویه وجود دارد :
نقل شده که یک در نیمه شبی بسیار تاریک ، برخی از دانشجویان کوویه ، لباسی که دارای شاخ و سم و دم دراز بود و شکل شیطان را به یاد می آورد به تن کردند و با لای بستر استاد خود رفتند .
دانشجویی که لباس شیطان را به تن کرده بود کوویه را صدا زد و گفت : کوویه ! کوویه ! بیدار شو ! من آمده ام که تو را بخورم .
"Cuvier, Cuvier, I have come to eat you."
کوویه چشم هایش را گشود و سرتاپای شیطان را بر انداز کرد و گفت : بر طبق تحقیقات من ، تمامی مخلوقاتی که دارای شاخ و سم می باشند ، گیاهخوار هستند .
پس ؛ تو نمی توانی مرا بخوری !
“All creatures with horns and hooves are herbivores. You can't eat me.”
سپس با خیال راحت به خواب خود ادامه داد و دانشجویان را شگفت زده نمود !؟
او مجموعه ماهیچه ای جانوران از میان رفته را از روی باقی مانده ماهیچه ها بر روی استخوان ها باز سازی کرد .
در سال 1796 نخستین مقاله دیرین شناسی خود را در مورد مقایسه فیل های امروزین با فیل های فسیل شده (ماموت) قرائت نمود ، مقاله ای که در سال 1800 به چاپ رسید و " جستجو در باره طبقه بندی فیل ها " یا Mémoires sur les espèces d'éléphants vivants et fossils نام داشت .
یادداشت هایی که از آخرین دوره های درسی او در کولژ دو فرانس برداشته شده و با نام " تاریخ علوم طبیعی از آغاز پیدایش آنها " به چاپ رسیده است ، نخستین اثر بزرگ درباره این موضوع گسترده است .
کوویه به مفهوم " توازن طبیعت " به عنوان یک شبکه به هم پیوسته باور داشت و می پنداشت که این شبکه مانند گونه ها ، از روز آفرینش ثابت مانده بوده است .
این پندار که فیکسیسم نامیده می شود تاریخچه ای طولانی دارد .
از عهد فلاسفه یونان تا قرن هجدهم نظریات راجع به سیر تکامل جانداران یکسان بود .
دانشمندان معتقد بودند که چون انسان از انسان و هر حیوانی از حیوان مشابه خود به وجود آمده ، پس حیوانات همواره ثابت اند .
به قول مولوی :
هیچ گندم کاری و جو بر دهد ؟ / دیده ای اسبی که کره خر دهد ؟
این نظریه به نام ثبوت انواع یا فیکسیسم مشهور است .
طرفداران این نظریه می گفتند : انواع جانوران و گیاهان هر یک جداگانه خلق شده اند و شباهت های آنها آنگونه نیست که نوعی را شکل متکامل نوعی دیگر بدانیم .
کتب دینی ( و بیشتر از همه تورات ) نیز بر فیکسیسم پا می فشارند !
تا آنکه کشفیات دیرین شناختی خود کوویه ناچارش ساخت بپذیرد که آفرینش مراحل متعددی داشته است .
اما از آنجا که وی یک پروتستان بسیار معتقد بود ، عقاید مذهبیش در ابتدا باعث شد که وی بر نظریه فیکسیسم اصرار ورزد .
اما پس از مدتی در حین تحقیقات دیرین شناسی و مطالعه سنگواره ها ، متوجه شد که جانداران دوره های مختلف قدیمی ، به یک شکل و هیئت نبوده اند .
کوویه چنین اندیشید که در هر دوره ای گروهی از جانداران مخصوص زندگی کرده اند و سپس منقرض شده اند و جای خود را به گروه های دیگری که با آنها تفاوت داشته اند داده اند .
امری که نظر کوویه را بسیار به خود مشغول داشت این بود که میان جانداران منقرض شده دوران قدیم و جانداران کنونی شباهت اساسی موجود است .
وجود چنین شباهتی وی را به این فکر انداخت که : گرچه انواع ثابتند و به طور مستقل خلق شده اند ، در خلقت آنها قاعده و ترتیبی نیز بوده است و به طور کلی خلقت از روی طرحی مشخص صورت گرفته است .به این نظریه ، کاتاستروفیسم یا Catastrophisme یا تئوری خلقت های متوالی می گویند .
کوویه بنا بر علل سیاسی ، مذهبی و علمی به ستیز مشهوری علیه دوستان پیشینش لامارک و ژوفروا پرداخت .
همچنین زمانی که دو تن از شاگردان ژوفروا به نام های لورانسه و میرانکس ، کوشیدند با یک فرضیه متهورانه ، شباهتی ساختاری میان ماهیان و سرپایان (سفالوپودا) بر قرار سازند ؛ یعنی انتقال و تکامل محتمل بی مهرگان به مهره داران را به اثبات برسانند ، کوویه در صدد بر آمد که فرهنگستان را از بررسی این اثر باز دارد .
کوویه در سراسر زندگی پر بارش کتاب های فراوانی نوشته است که هر کدام در نوع خود بی مانند بوده اند . برخی از آنها از این قرارند :
- " درباره طبقه بندی پستانداران "
- " نظریاتی در باره انقلاب زمین "
- " درسهایی از تشریح مقایسه ای "
- " تحقیقاتی درباره استخوان های فسیل "
- " سلسله الحیوانات "
- " تئوری زمین "
- " توصیف زمین شناسی اطراف پاریس "
سه کتاب منتشر شده او در زمینه جانورشناسی عمومی شامل طبقه بندی های اغلب شتاب زده و محافظه کارانه هستند و استحکام طبقه بندی های لامارک ، لاتری یا ژوفروا را ندارند ؛ البته به استثنای ماهیان !
کتاب عظیم کوویه با نام تاریخ طبیعی ماهیها ، Histoire naturelle des poissons در 22 جلد ، اثری بنیادی در ماهی شناسی مدرن است و بیشتر تقسیم بندی های او از خانواده های ماهیان از چنان شالوده صحیح و محکمی برخوردارند که هنوز در طبقه بندی کنونی جزء راسته ها یا خانواده ها به شمار می روند !
این مجموعه ماهی شناسی ارزنده بدون یاری شاگرد کوویه ، آ .والنسینسA.
و چاپ کتاب ، همت گماشت .
گفتنیست که در این کتاب که بین سالهای 1828 تا 1849 به چاپ رسید ، کوویه و شاگردش 5000 گونه را شرح و توصیف نمودند .
به غیر از داده های مربوط به رده بندی یا سیستماتیک ماهیان ، کتاب کوویه پر است از اطلاعات بی نظیر در مورد آناتومی یا کالبد شناسی ماهیان و فیزیولوژی آنها و مطالبی در مورد رابطه ماهیان گوناگون با هم و اکوسیستم .
کوویه در نخستین جلد کتاب ماهی شناسی خود که در 1828 به چاپ رسید به تاریخچه ایکتیولوژی یا ماهی شناسی می پردازد .
بدین ترتیب پس از چاپ کتاب ایکتیولوجیای بلوخ در 1801 ، مهم ترین رخداد تاریخ ماهی شناسی را می توان انتشار کتاب تاریخ طبیعی ماهیان ژورژ کوویه در 1828 دانست .
بارون جورج کوویه در ماه 13 مه 1832 رخ در نقاب خاک کشید در حالی که یکی از پر بار ترین دانشمندان تاریخ بود . شناخت زندگی سیاسی و علمی وی نیاز به نوشتن کتابهای گوناگون و صرف وقت بسیار دارد .
بدرود